İsacan Sultan’ın Hazreti Hızır’ın İzinden Adlı Uzun Hikayesi (İnceleme-Metin)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Sinem Zeynep ATİŞ

Danışman: Hüseyin Baydemir

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması, İslâm inanç sisteminde ve Türk halk kültüründe önemli bir figür olarak kabul edilen Hızır'ın kimliği, dinî ve kültürel temsilleri ile sözlü anlatı geleneğindeki yansımalarını "Hz. Hızır'ın İzinden" adlı uzun hikâye etrafında kapsamlı biçimde ele almaktadır. Çalışmada, Hızır'ın İslâmî kaynaklardaki yeri; Kur'an'da dolaylı olarak yer alan Hz. Musa ile karşılaşması, tefsir ve hadis literatüründeki açıklamaları ile tasavvufî düşüncedeki konumu üzerinden analiz edilmiştir. Bu analizler doğrultusunda Hızır'ın îlâhî bilgiyle donatılmış, zaman ve mekân üstü bir rehber olarak konumlandırıldığı görülmektedir. Tezin temel odak noktası, Hızır'ın halk anlatılarındaki görünümleri ile İslâmî literatürdeki temsilleri arasında kurulan benzerlik ve farkların ortaya konmasıdır. Bu bağlamda; Hızır'ın Türk-İslâm Folklöründeki yeri, halk inançlarındaki uygulamaları, Anadolu'da ve Özbekistan coğrafyasındaki kültlerdeki yansımalarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, "Hz. Hızır'ın İzinden" adlı uzun hikâye üzerinden; Hızır motiflerinin yapısal ve tematik çözümlemesini sunarak, bu halk anlatısındaki motifleri İslâmî literatürdeki Hızır figürü ile karşılaştırmalı bir biçimde incelenmiştir. Eserdeki yapısal kurgu, anlatım biçimi ve temalar ışığında Hızır figürünün halk ve dinî düzlemlerdeki benzerlikleri ve farklılıkları tespit edilmiştir. Böylece, Hızır'ın hem kültürel bir inanç objesi hem de dinî bir figür olarak nasıl çok katmanlı bir anlam taşıdığı da ortaya konmuştur.