Güncel sanatta geleneğin temsili olarak çarpana dokuma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELEK GÜNDAY
Danışman: Cemile Didem Özışık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çarpana dokuma, geleneksel Türk el sanatları geleneği içerisinde köklü bir geçmişe sahiptir. Bu köklü geçmişine rağmen çarpana dokuma, günümüzde endüstriye karşı varlığını sürdürmek için direnen, maddi kültür değerlerimiz içinde yer almaktadır. Bu doğrultuda yapılan çalışmanın amacı, özellikle son yıllarda ön plana çıkan geleneksel çarpana dokuma sanatının araştırılıp dokuma teknikleri üzerinde çalışma yapılması, güncel sanat içerisinde geleneksel dokuma sanatının incelenmesi ve çarpana dokuma tekniğinin güncel sanat çerçevesinde sanatsal bir proje olarak gerçekleştirilmesidir. Yöntem: Bu çalışmada öncelikle çarpana dokumaya yönelik alanyazın taraması yapılmıştır. Yapılan alanyazın taramasında çarpana dokumanın tarihsel gelişimi betimlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca çarpana kartlarının hareketlerine bağlı olarak sonsuz desen olanağı sunan tekniği ile çeşitli çarpana dokuma örnekleri hazırlanmıştır. Bununla birlikte geleneksel dokuma sanatını güncel sanat olarak uygulayan Faig Ahmed örneği araştırma kapsamında incelenmiştir. Uygulamalı bir araştırma olan bu çalışmada çarpana dokuma ile ilgili güncel sanat projesi hazırlanarak sunulmuştur. Bulgular: Araştırma kapsamında çarpana dokumanın evrensel bir dil olduğu, her kültüre ait gösterge niteliği taşıdığı ve geleneksel olarak günlük hayatta kullanıldığı tespit edilmiştir. Buna göre çarpana dokumalara ait renk, desen ve motiflerin, diğer dokumalarda olduğu gibi yaşadıkları toplumun kültür ve inançlarını bildiren tarihi bir belge niteliğinde olduğu gözlemlenmiştir. Geleneksel dokuma sanatının 20.yüzyıldan itibaren güncel sanat içerisinde yer almaya başladığı tespit edilmiştir. Sonuç: Dünyada birçok uygarlık tarafından yüzyıllar boyu kullanılmış olan çarpana dokumacılığı, endüstrideki gelişme ile fabrikasyon ürünlere kolay ulaşılabilir olması, sentetik liflerin yaygınlaşması sonucu bulunduğumuz çağın tüketim anlayışına ters düşerek geri planda kalmıştır. Bu bağlamda bir kültür mirası olarak çarpana dokuma sanatı, geleneksel teknik özellikleri korunarak içinde bulunduğumuz çağın sanatı içerisinde yeni anlam arayışları ile yeniden değerlendirilerek güncel sanat ortamına taşınmıştır. Anahtar Kelimeler: Çarpana dokuma, geleneksel dokumalar, güncel sanat, barkod.