Vücut segment ataletlerinin ters dinamik yöntemiyle tespiti


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Makine Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMED ÇİL

Danışman: Ömer GÜNDOĞDU, Bilal USANMAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada, manuel yük kaldırma sırasında vücut segment ataletlerinin sabit kaldığına dair literatürdeki yaygın varsayımın aksine, ilgili parametrelerin hareket sırasındaki değişkenliğini değerlendirmek ve değişkenliğin biyomekanik moment hesaplamaları üzerindeki etkilerini analiz etmek amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma 20 katılımcı (10 kadın, 10 erkek) ile üç farklı yük koşulu (2,5 kg, 5,0 kg ve 7,5 kg) altında, sagittal düzlemde gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların eklem hareketleri video tabanlı poz tahmini (MediaPipe Holistic) ile kaydedilmiş ve elde edilen kinematik veriler Newton-Euler hareket denklemlerine entegre edilmiştir. Çözüm uzayındaki belirsizlikleri aşmak ve değişken atalet parametrelerini (kütle merkezi ve atalet momenti) belirlemek için Genetik Algoritmalar (GA) tabanlı bir ters dinamik yaklaşımı kullanılmıştır. Bulgular: Analizler sonucunda, değişken ataletlerden elde edilen moment değerlerinin, sabit kabulle yapılan geleneksel hesaplamalardan %18 ile %35 oranında saptığı ve net eklem momentlerinde %0 ile %19 arasında değişen farklılıklara yol açtığı belirlenmiştir. Kütle merkezindeki değişimler ise tüm segmetler bazında %4 ile %24 arasında gerçekleşmiştir. Ayrıca erkek katılımcıların daha büyük anatomik kas kütlesine sahip olması nedeniyle, özellikle artan dış yük koşullarında kadınlara oranla daha yüksek bir parametrik varyasyon sergiledikleri tespit edilmiştir. Sonuç: İnsan vücudunun yük kaldırma sırasında sadece kinematik bir adaptasyon göstermediği, kas kasılmaları nedeniyle fiziksel segment özelliklerinin de dinamik olarak değiştiği sonucuna varılmıştır. Biyomekanik hesaplamalarda atalet parametrelerinin değişken alınması modelin doğruluğunu önemli ölçüde artırmaktadır. Bu kişiye özgü yaklaşımın, iş sağlığı ve ergonomi alanında kritik bir öneme sahip olacağı öngörülmektedir.