Onopordum acanthium L. (Asteraceae) Türü Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar

MINA PAKDELMORADLOU

Onopordum acanthium L. (Asteraceae) Türü Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eczacılık Farmakognozi Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MINA PAKDELMORADLOU

Danışman: Hafize Yuca

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Onopordum acanthium L., yaygın adıyla "İskoç devedikeni," Asteraceae familyasına ait iki yıllık bir bitki türüdür. Avrupa ve Asya'ya özgü olan bu bitki, zamanla Amerika ve Avustralya'ya da yayılmıştır. O. acanthium, anti-inflamatuar, antitümör ve kardiyotonik etkiler gibi dikkate değer tıbbi özellikleriyle tanınmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, bitkinin farmakolojik etkilerini inceleyerek hastalıkların önlenmesi ve tedavisindeki potansiyel rolünü araştırmaktır. Materyal ve Metot: Bitkinin 5 farklı kısmının (kök, gövde, çiçek, meyve ve yaprak) metanol ve su ekstreleri hazırlanmış, fenolik içerikleri LC-MS/MS kullanılarak belirlenmiştir. Ekstrelerin toplam fenolik madde miktarı için Folin-Ciocalteau yöntemi, antioksidan aktivite için DPPH• ve ABTS•+ süpürücü etki yöntemleri, antidiyabetik aktivite deneylerinde α-glukozidaz ve α-amilaz inhibisyon etki deneyleri, antikolinesteraz etki deneyleri için asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz inhibisyon deneyleri, antibakteriyel ve antifungal aktivite tayinleri için mikrodilüsyon yöntemi kullanılmıştır. Numunelerdeki sekonder metabolitlerin kalitatif ve kantitatif analizleri, Atatürk Üniversitesi Doğu Anadolu Yüksek Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (DAYTAM)'nde kromatografi ve spektroskopi sistemlerinin birleştirilmesiyle oluşturulan Agilent 6460 Triple Quadrupole Sıvı Kromatografi-Tandem Kütle/Kütle Spektrometre Sistemi (LC-MS/MS) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Bu çalışmada Onopordum acanthium bitkisinin çiçek, meyve, gövde, yaprak ve kök kısımları kullanılmıştır. Hazırlanan ekstrelerin miktarları sırasıyla şu şekilde ölçülmüştür: çiçek su ekstresi (5.3 mg), çiçek metanol ekstresi (5.6 mg), meyve su ekstresi (5.8 mg), meyve metanol ekstresi (5.6 mg), gövde su ekstresi (5.7 mg), gövde metanol ekstresi (5.8 mg), yaprak su ekstresi (6 mg), yaprak metanol ekstresi (5.2 mg), kök su ekstresi (5.6 mg) ve kök metanol ekstresi (5.5 mg). Bitki kısımlarında yapılan analizler sonucunda ana bileşenler şu şekilde tespit edilmiştir: kinik asit (804.6046 ng/mL), fumarik asit (46.1894 ng/mL), kerasiyanin klorür (406.4505 ng/mL), siyanidin-3-O-glikozit (222.2524 ng/mL), klorojenik asit (3045.3840 ng/mL), 4-hidroksibenzoik asit (2.6839 ng/mL), vanilik asit (46.7281 ng/mL), şirinjik asit (11.2655 ng/mL), ferulik asit (121.6395 ng/mL), rosmarinik asit (100.4060 ng/mL), vanilin (44.4214 ng/mL), resveratrol (3.0968 ng/mL) ve kersetin (1249.9104 ng/mL). Yapılan aktivite çalışmaları, O. acanthium bitkisinin farklı ekstrelerinin çeşitli hastalıklar üzerindeki etkilerinin farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Sonuç: Onopordum acanthium L. bitkisinin farklı kısımlarından elde edilen metanol ve su ekstreleri, zengin fenolik içeriği ve belirgin biyolojik aktiviteleriyle dikkat çekmiştir. Elde edilen sonuçlar, bu bitkinin potansiyel antioksidan, antikolinesteraz, antidiyabetik ve antimikrobiyal etkiler sunduğunu göstermektedir.