Tuz stresi altında gelişen marul (Lactuca sativa L.) fidelerinde bazı fizyolojik, biyokimyasal parametreler ve fenolik bileşiklerin üretimi ile ilişkili genlerin ifadesi üzerine nitrik oksitin etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RAZİYE AKAR

Danışman: Özkan Aksakal

Özet:

Nitrik oksit, bitki büyüme ve gelişmesinde, bitkinin strese karşı yanıtının düzenlenmesinde önemli rol oynayan sinyal moleküldür. Bu çalışmada, marul fidelerinin yapraklarına 50 µM ve 100 µM sodyum nitro prussid (SNP, nitrik oksid donorü) uygulandıktan 48 saat sonra fidelere 50 mM ve 150 mM NaCI uygulanmış ve yapraklara uygulanan SNP'nin tuz stresinin etkilerini azaltmasının fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler mekanizmaları araştırılmıştır. Kontrol ile mukayese edildiğinde tuz uygulamasının marul yapraklarında gibberellik asit (GA), indol asetik asit (IAA), salisilik asit (SA) ve bazı amino asitlerin konsantrasyonlarını önemli oranda azalttığı, malondialdehit (MDA), hidrojen peroksit (H2O2), absisik asit (ABA), toplam fenolik madde konsantrasyonlarını, askorbat peroksidaz (APX), katalaz (CAT), peroksidaz (POD) ve süperoksid dismutaz (SOD) aktivitelerini, çözünebilir şekerlerin (glukoz, fruktoz, maltoz ve sükroz) ve bazı organik asitlerin miktarlarını ve antioksidan kapasiteyi artırdığı belirlenmiştir. Öte yandan, marul fidelerine tuz uygulamasından 48 saat önce yapraklara uygulanan SNP'nin MDA, H2O2, ABA konsantrasyonlarını azaltmak, GA, IAA, SA ve bazı amino asitlerin konsantrasyonlarını artırmak, antioksidan enzimlerin (APX, CAT, POD ve SOD) aktivitelerini, toplam fenolik madde miktarı ve antioksidan kapasiteyi daha fazla artırmak yoluyla tuz stresine toleransı önemli oranda teşvik ettiği belirlenmiştir. Buna ilaveten, fenolik bileşikler ve E vitamininin sentezinde yer alan fenilalanin amonyak liyaz (PAL) ve γ-tokoferol metiltransferaz (γ-TMT) genlerinin ifadelerinin tuz stresine bağlı olarak arttığı, SNP uygulaması ile birlikte bu genlerin ifadelerinin daha fazla artış gösterdiği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, SNP'nin tuz stresinin neden olduğu reaktif oksijen türlerinin miktarını azaltmak, fenolik madde miktarı, antioksidan enzim aktiviteleri ve anahtar genlerin ifadelerini artırmak yoluyla tuz stresinin neden olduğu hasardan marul fidelerini etkili bir biçimde koruduğu ortaya konmuştur.