Şeyhȋ Divanı'nın dil bilgisel açıdan incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DUYGU KOPARAN

Danışman: Hüsna Kotan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Şeyhî, XIV. yüzyılın sonu ile XV. yüzyılın başlarında yaşamış; ilk dönem divan şiirinin kurucu isimlerindendir. Şeyhî'nin Divan, Har-name ve Hüsrev ü Şîrîn adlı eserleri vardır. 15 kaside, 4 terciibent, 2 terkibibent, 1 mesnevi, 2 müstezat ve 202 gazelden oluşan Şeyhî'nin divanı birçok araştırmacı tarafından farklı yollardan tetkik edilmesine rağmen divanın dil özellikleri ortaya konulamamıştır. Bu durum tarafımızca Türkoloji için bir eksiklik olarak nitelendirilmiştir. Bahsi geçen gerekçe ve eserin zengin bir dile sahip olması bizi Şeyhî Divanı'nı dil bilgisel açıdan incelemeye ve eserin dil özelliklerini ortaya koymaya sevk etmiştir. Çalışmamızda; Halit Biltekin'in hazırlamış olduğu Şeyhî Divanı (İnceleme -Tenkitli Metin - Dizin) isimli doktora tezi esas alınarak eser; yazılış özellikleri, ses ve şekil bilgisi olmak üzere üç ana başlıkta incelenmiştir. Çalışmamızın birinci bölümü olan yazılış özelliklerinde; ünlülerin yazımı, şedde ve hemzenin kullanılışları, ünsüzlerin yazımı, bitişik ve ayrı yazılan kelimeler, aynı kelimelerin farklı yazımları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölüm olan ses bilgisinde; ses değişmeleri, ses uyumları, ses türemesi, ses düşmesi, ses tekleşmesi, ikiz ünsüz, göçüşme (metatez), ünsüz birleşmesi, ünsüz derilmesi ses olayları incelenmiştir. Üçüncü ve son bölüm olan şekil bilgisinde; isimlerde yapım ve çekim, sıfatlar, zarflar, edatlar, bağlaçlar, ünlemler, zamirler, fiillerde yapım ve çekim, ek fiiller, fiilimsiler ve birleşik fiillerin özellikleri incelenip bunların metin içerisindeki görevleri örneklerle dikkatlere sunulmuştur.