Okul öncesi kreş çocuklarında günlük aktivitelerin tükürük kortizolü ve αlfa amilaz düzeyleriyle ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Fizyoloji Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HEDİYE CEVİZCİ
Danışman: Mustafa Gül
Özet:Amaç: Okul öncesi dönemde kreş ortamında çocukta oluşan stres yükü ve günlük aktivitelerin çocuğun gelişimine etkisi önemlidir. Çalışmamızda kreş ortamında yapılan bazı aktivitelerin, çocukların stres düzeyine etkisinin belirlenmesi ve elde edilen sonuçların okul öncesi eğitim programlarına katkı sunması amaçlandı. Materyal metod: Çalışmaya 5-6 yaş arası 45'i kız, 61'i erkek toplam 106 çocuk dahil edildi. Çocukların 54'ü sabahçı, 52'si öğlenciydi. Çocuklardan kreşteki aktiviteler öncesi ve sonrası tükürük örneği alındı. Alınan örneklerde alfa amilaz ve kortizol düzeyleri ölçüldü. Ölçümler ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) yöntemi kullanılarak yapıldı ve sonuçlar yorumlandı. Bulgular: Kız ve erkekler ile sabahçı ve öğlenci öğrencilerin dağılımı orantılıydı. Yaş ortalaması kızlarda 63 ay, erkeklerde 58 ay, vücut kitle indeksi kızlarda 15.2_kg/m2, erkeklerde 15.8_kg/m2 olarak belirlendi. Amilaz ve kortizol erkeklerde, alfa amilaz/kortizol oranı ise kızlarda anlamlı yüksek saptandı. Kitap aktivitesi öncesine göre tükürük kortizol düzeyi aktivite sonrasında istatistiksel olarak anlamlı düşük saptandı. Anlamlı değişimin saptandığı diğer bir parametre okula gitme zamanı ile ilgiliydi. Sabahçı öğrencilerde kortizol, öğlencilerde ise amilaz ve amilaz/kortizol oranı daha yüksek bulundu ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı. Aktiviteler ile tükürük alfa amilaz değeri arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Sonuç: Stres göstergesi olarak kullanılan tükürük kortizolünün kitap aktivitesi sonrası anlamlı düşüşü çocuklarda kitap aktivitesinin rahatlamaya ve stresi azaltmaya yardımcı olduğunu göstermektedir. Diğer önemli bir sonuç ise öğlenci çocukların sabahçı olanlara göre 1 saat daha geç uyuyup 1 saat daha geç uyanmaları, yani uyku saatleri arasındaki küçük farklılığın amilaz, kortizol ve amilaz/kortizol oranlarında dramatik değişikliklere yol açması eğitimin planlanması açısından dikkate alınması gereken önemli bir sonuç olduğu kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Alfa amilaz, çocuk, kortizol, stres, tükürük