Mezhep siyaset ilişkisi: Erken dönem Eş'arilik ve Mu'tezile örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDİP YILMAZ
Danışman: Mehmet Zeki İşcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslâm düşüncesinde iki farklı eğilimi temsil eden Mu'tezile ve Eş'arîlik arasındaki ilişki, ilk etapta tepkisel bir zeminde doğmuş ve gelişmiş olsa da aslında çok boyutlu bir içeriğe sahiptir. Tarafların birbirini muhatap alması, kişiden kişiye, bölgeden bölgeye ve zamansal sürece göre farklılık arz etmektedir. Söz konusu ilişkinin çerçevesi, dini metinlerin yorumlanmasında benimsenen metodolojik farklılıkların yanı sıra birtakım siyasi ve toplumsal dinamiklere de dayanmaktadır. Özellikle siyasetle kurdukları ilişkiler, tarihsel başarıyı yakalamalarında son derece belirleyici olmuştur. Mu'tezile ve Eş'arîlik ilişkisini, mezhep-siyaset ekseninde ele alan bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk olarak, Mu'tezile Eş'arîlik ilişkisine zemin oluşturan tarihsel arka plan ve Eş'arî'nin Mu'tezile'den ayrılışına giden süreç mercek altına alınmıştır. Daha sonra Eş'arîlik Mu'tezile ilişkisi, mezhep-siyaset ilişkisi bağlamında değerlendirilmiştir. Burada güç dengelerinin değişmesi ve toplumsal dinamiklerin farklılaşması ile her iki tarafta yaşanan inişlerin ve çıkışların izi sürülmüştür. Fikri açıdan benzerlikler ve farklılaşmalara ayrılan üçüncü bölümde ise tarafların benimsedikleri metodolojik farklılıklar ve temel kelâmî meselelere dair yaklaşımları incelenmiş, kelâmî tutumların şekillenmesinde etkili olan siyasi ve toplumsal dinamiklere işaret edilmiştir.