Solanaceae Familyasına ait Farklı Türlerin Toksik Potansiyellerinin Drosophila melanogaster'de Kısa Süreli Test Teknikleri ile Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Şebnem LOKUMCU
Danışman: Handan Uysal
Özet:Amaç: Günümüzde insanların doğala dönüş sloganı sebebiyle farklı bitki türleri içerdikleri biyoaktif maddeler yönünden araştırılmakta ve bu biyoaktif maddeler insanlar tarafından günlük hayatta kullandıkları çeşitli ürünler ile vücuda alınmaktadır. Bu bitkilerin biyoaktif maddeleri gıda, ilaç, tekstil ve kozmetik sektörlerine ait ürünlerde kullanılmaktadır. Düşük miktarlarda iyileştirici özellik gösteren etken maddeler, yüksek miktarlarda kullanılınca zehirleyici olabilmektedir. Datura stramonium L. (boru otu), Hyoscyamus niger L. (ban otu) ve Nicotiana rustica L. (Maraş otu) türleri Solanaceae familyasına dahildir ve dağlık, ormanlık alanlar, boş araziler ve bahçelerde yetişirler. Bu bitkilerin keyif verici özelliklerinden dolayı halk arasında yaygın şekilde kullanıldığı da bilinmektedir. Özellikle bu üç türün bazı vejetatif ve generatif kısımları sigara gibi ya da çiğneyerek kullanılmakta ve uyuşturucu potansiyeli ile insanlarda bağımlılık yaratmaktadır. Ayrıca insanlar tarafından vücuda alındığında toksik etki de gözlenebilmektedir. Bu tez çalışmasının amacı da bağımlılık yapıcı özelliğe sahip olduğu bilinen bitki türlerinin Drosophila melanogaster'de toksik ve genotoksik etkili olup olmadığının kısa süreli test teknikleri ile belirlenmesidir. Yöntem: Çalışmada her bitkiye ait farklı ekstraktların toksik etkisi ömür uzunluğu testi, genotoksik etkisi ise somatik mutasyon ve rekombinasyon testi (SMART) ile araştırılmıştır. Bu amaçla model organizma olarak D. melanogaster'in Oregon-R yabanıl soyu ve mutant soyları kullanılmıştır. Bulgular: D. stramonium, H. niger ve N. rustica bitkilerine ait su ve metanol ekstraktları farklı dozlarda olmak üzere D. melanogaster'in Oregon-R yabanıl soyuna ait dişi ve erkek popülasyonlarına uygulanmıştır. Artan uygulama dozuna bağlı olarak hem maksimum hem de ortalama ömür uzunluğunda kontrol gruplarına göre kısalma tespit edilmiştir (p<0,05). SMART'dan elde edilen verilere göre de bitkisel ekstraktların mutant klon frekansını artırdığı ve somatik mutasyonları uyardığı gözlenmiştir. Sonuç: İnsanlar tarafından keyif verici olarak kullanılan D. stramonium, H. niger ve N. rustica bitkilerine ait ekstraktların toksik ve genotoksik etkili olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Patlıcangiller familyası, ömür uzunluğu, somatik mutasyon, toksisite, genotoksisite