Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UĞUR TÜRKELİ
Danışman: Mahir Murat Cengiz
Özet:
Amaç: Bu araştırmanın
amacı, bal arısı (Apis mellifera L.)
kolonilerinde uygulanan farklı ek besleme diyetlerinin erkek arıların sperm
üretim kapasitesi ve bazı morfolojik özellikleri üzerindeki etkilerini
belirlemektir. Çalışma, farklı protein ve karbonhidrat içeriklerine sahip
besleme gruplarının erkek arıların gelişim, canlılık ve üreme performansını
nasıl etkilediğini ortaya konulması amacıyla tasarlanmıştır.
Yöntem: Araştırma Atatürk
Üniversitesi Gıda ve Hayvancılık Uygulama ve Araştırma Merkezine bağlı
arılıklarda gerçekleştirilmiştir. Çalışmada birbirine kardeş ana arılardan
oluşturulan toplam 25 koloni beş gruba ayrılmıştır: üç ek besleme grubu (Diyet
1, Diyet 2, Diyet 3), bir kontrol grubu ve bir polen kısıtlı grup. Deneme
süresince kolonilere belirli aralıklarla polen, polen ikame yemi, bal, vitamin-mineral
kompleksi ve şeker şurubu verilmiştir.
Her gruptaki erkek arılarda larva ağırlığı, larva protein oranı, canlı ağırlık,
sperm verimi ve toplam on bir farklı morfolojik özellik (baş, thoraks, abdomen,
kanat ve bacak ölçüleri) değerlendirilmiştir. Veriler istatistiksel olarak
varyans analizi (ANOVA) yöntemiyle değerlendirilmiş ve gruplar arası
farklılıklar önem düzeyine göre (P<0,005) belirlenmiştir.
Bulgular: Araştırma
sonuçlarına göre ek besleme, erkek arıların gelişim performansını ve sperm
verimini önemli ölçüde etkilemiştir. Diyet uygulamaları, kontrol ve polen
kısıtlı beslemeye kıyasla larva ağırlığı (329,8 -333,8 mg aralığı), canlı
ağırlık (279,8–284,0 mg aralığı) ve sperm hacmini (1,14–1,15 µL) anlamlı
düzeyde artırmıştır (P<0,05).
Morfolojik değerlendirmeler sonucunda baş uzunluğu, baş genişliği, thoraks
uzunluğu, thoraks genişliği, kanat genişliği ve boy uzunluğu gibi karakterlerde
de diyet grupları arasında yüksek düzeyde farklılıklar saptanmıştır
(P<0,001). Endophallus ve arka bacak uzunluğunda görülen değişimler ise
istatistiksel olarak önemsizdir.
Sonuç: Elde edilen
bulgular, erkek arılarda ek beslemenin hem vücut gelişimi hem de sperm üretim
kapasitesi açısından olumlu etkiler oluşturduğunu ortaya koymuştur. Uygun
protein ve enerji düzeyine sahip diyetlerle yapılan besleme, erkek arıların
fizyolojik ve üreme yeteneklerini geliştirmekte, dolayısıyla koloni
üretkenliğini ve ana arı çiftleşme başarısını artırmıştır. Bu nedenle, özellikle damızlık yetiştiriciliğinde ve
kontrollü tohumlama çalışmalarında koloni besleme stratejilerinin dikkatle
planlanması ve bilimsel verilere dayandırılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Erkek Arı,
Sperm Verimi, Morfolojik Özellikler, Ek Besleme.