Darende İlçesi'nin Beşeri ve Ekonomik Coğrafyası
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hasbi Soylu
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Kenan ARINÇ
Özet:ÖZET DOKTORA TEZİ DARENDE İLÇESİNİN BEŞERÎ VE EKONOMİK COĞRAFYASI Hasbi SOYLU Danışman: Doç. Dr. Kenan ARINÇ 2000-Sayfa :475 Jüri: 1. Prof. Dr. Hayati DOĞANAY 2. Prof. Dr. Ramazan ÖZEY 3. Doç. Dr. Kenan ARINÇ 4. Doç. Dr. İhsan BULUT 5. Yrd. Doç. Dr. Mehmet ZAMAN Araştırma sahasını oluşturan Darende ilçesi, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Bölümü sınırları içerisinde yer alır. Yönetim açısından Malatya iline bağlı olan Darende ilçesinin yüzölçümü 1524 km2 kadardır. Bu alam kuzeyde Kuluncak (Malatya), doğuda Hekimhan ve Akçadağ (Malatya), güneybatıdan Elbistan (K.Maraş) ve kuzeybatıdan ise Gürün (Sivas) ilçe yönetim bölgeleri çevrelemektedir. Yukarı Fırat Bölümünde yer alan araştırma sahası, bu bölümün dağlar, vadiler ve yüksek plato düzlüklerinden oluşan morfolojik görünümüyle uyum içerisindedir. Toruna Çayı ile bu akarsuya ait kollar tarafından derin bir şekilde yarılmış olan sahada, yükselti farkları 1300 m.yi aşmaktadır. Araştırma sahası, karasal iklim şartlarının etkisi altında olup, Darende Meteoroloji İstasyonunun 14 yıllık (1977-1990) gözlem verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 11.9 °C ye ulaştığı, ortalama yağış değerlerinin 363 mm'yi aştığı Darende, kışlan ılık, yazlan ise sıcak ve kurak geçmektedir. İnceleme sahasında 1999 yılı itibariyle 1 şehir, 49 köy, 10 mahalle ve 25 mezraa yerleşmesi bulunmaktadır. Söz konusu yerleşme birimlerinde 1997 yılı genel nüfus sayımı sonuçlarına göre toplam 42 635 nüfus yaşamaktaydı. Belirtilen nüfusun %24.9'u Darende şehrinde, %75.1'i ise kırsal yerleşmelerde oturuyordu. Sürekli nüfus barındıran bu yerleşmelerin dışında sahada dönemlik olarak kullanılan 29 da yayla yerleşmesi bulunmaktadır. Araştırma sahasının en önemli yerleşmesi olan Darende şehri, Tohma Çayı Vadisi'nin aşağı kısmında kurulmuştur. Tohma Çayı vadisinde 950 m.den başlayan şehir yerleşmesi 1200 m.ye kadar çıkabilmektedir. Yerleşme tarihi M.Ö. 4000-5000 yıllarına kadar inen Darende Hititler, Luwiler, Palalar, Huniler, Lidyalılar, Firikyalılar, Asurlar, Romalılar, Emeviler, Abbasiler, Selçuklular ve Osmanlılar gibi pek çok kavim ve devletin hâkimiyet sahası içerisinde kalmıştır. İklim koşullarının ekip-biçme faaliyetini büyük ölçüde kolaylaştırması sonucu, tarım ve hayvancılık nüfusun temel geçim kaynağı haline gelmiştir. Bilhassa kayısı yetiştiriciliği yöredeki en önemli tanmsal faaliyet olup, elde edilen ürün ülke geneline pazarlanmakta hatta büyük ölçüde ihraç edilmektedir. Hayvancılık faaliyeti ise daha çok tarımı destekler nitelikte olup, mera hayvancılığı gelişmiştir. Darende ilçesi, doğal ve beşerî turistik değerler bakımından oldukça zengin bir potansiyele sahiptir. Gerçekten de yörede Hititler, döneminden kalan Aslantaşlar, kaya mezarları, kaleler ve höyükler, Gürpınar Çağlayanı, Balaban İçmeceleri ve Kudret Hamamı önemli turistik değerlerden bazılandır.