Türkiye ihracatında ürün ve ülke çeşitlemesinin sosyo-ekonomik belirleyicileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Adem TÜRKMEN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ömer Selçuk EMSEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İhracat çeşitlemesi ekonominin tamamında etkin rol oynayan dinamik bir mekanizma konumundadır. Türkiye'de ise ihracat çeşitlemesine dair açıktan bir dış ticaret politikası bulunmamaktadır. Bununla birlikte ihracat çeşitlemesini merkeze alan politikaların yapılabilmesi için, bu süreci nelerin tetiklediğinin de bilinmesine ihtiyaç vardır. Çalışmada, Türkiye'de ürün çeşitlemesini ölçmek amacıyla, SITC revizyon 3'e göre üç basamaklı mal gurubu için normalize edilmiş HHI ile Mutlak Theil endeksleri ve ülke çeşitliliğini ölçmek için normalize edilmiş HHI, CR4, Mutlak Theil ve Entropi endeksleri hesaplanmıştır. Bahsi geçen endeksler ile Türkiye'deki ihracat çeşitliliğinin, hem ürün hem de ülke bazında 1980 sonrası dönemde arttığı tespit edilmiştir. Çeşitleme artarken bu artışı tetikleyen mekanizmaların araştırıldığı bölümde ürün çeşitlemesini ve ülke çeşitliliğini belirleyen faktörlerin tespiti için analizler yapılmıştır. Uzun dönem analiz sonuçlarına göre Türkiye ihracatında ürün çeşitlemesi; dış pazar büyüklüğü, ticari engellerde azalma, makroekonomik istikrar, finansal derinleşme/serbestleşme, politik istikrar, beşeri sermaye ve altyapı gelişimi ile pozitif; doğrudan yabancı sermaye yatırımları, ihracatta ülke yoğunlaşması ve yerel işletmelerin kurumsallaşması (markalaşma) unsurları ile de negatif ilişkiler ortaya koymaktadır. Türkiye ihracatı ülke çeşitliliğininse; ticari açıklık, dış ticaret hadleri, makroekonomik istikrarsızlık, fiziki sermaye kapasitesi, doğal kaynak sahipliği, beşeri sermaye ile pozitif; buna karşılık kişi başı gelir artışı ve dış pazarlara uzaklık ile negatif ilişkili olduğu gözlenmiştir. Genel olarak, çeşitliliğin belirli bir olgunluk düzeyine kadar arttığı ve daha sonra yoğunlaşmanın ortaya çıktığı gerçeğinden hareketle, Türkiye ekonomisinde yüksek katma değerli sınırlı ürünlerde uzmanlaşmayı derinleştirici politikalara geçiş önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Ürün Çeşitlemesi, Ülke Çeşitlemesi, Sınır Testi