Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEVDET TEKE
Danışman: Erdal Aydoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk edebiyatının yanı sıra, Türk siyasi tarihinin de önemli isimlerinden biri sayılan Memduh Şevket Esendal, imparatorluktan ulus devlete geçiş dönemlerine tanıklık etti. Ömrünün büyük bir bölümü politik mücadele ve bürokratik görevlerle geçti. Yirmili yaşlarında iken anayasalı monarşinin yeniden tesisi amacıyla girdiği İttihad ve Terakki Cemiyeti ile başlayan ve ölümüne kadar devam eden yaklaşık yarım asırlık politika hayatındaki ülküsü, devlete hizmet üzerine kuruldu. İttihadcılıktan ulusal hareket saflarına evirilişinin iyi bir örneğini teşkil eden Esendal, I. TBMM'nin yurt dışına gönderdiği ilk elçi olma vasfına sahiptir. Esendal'ın, Ankara Hükümetini temsil göreviyle 1920'de başlayan elçilikleri, aralardaki bazı kesintilerle birlikte 1941 yılına kadar devam etti. Esendal, 1941'de vefat eden Bilecik Milletvekili Salih Bozok'tan boşalan yere, CHP Bilecik milletvekili seçildi. 1942-1945 yılları arası CHP Genel Sekreteri oldu. Esendal, CHP'de dengeleri değiştirmek ve yeni bir güç merkezi meydana getirme gayretinde oldu. Bu amaçla 1943 Genel Seçimlerinde, genç münevverlerin mebus olmalarını sağlayarak parti içi murakabenin yolunu açtı. II. Dünya Savaşı sonunda Türkiye'nin, Almanya ve Japonya'ya savaş ilanı hususunda, TBMM'ye sunulan takrirlere imza attı. 1950 seçimlerinde meclise giremeyen Esendal, böylelikle siyasi hayatına son noktayı koydu. Memduh Şevket Esendal her ne kadar Cumhuriyet ideolojisini şekillendiren kadronun içinde etkin bir rol almamış gibi gözükse de ifa ettiği bürokratik ve siyasi görevleri, onu, Cumhuriyet ideolojisinin inşa sürecinde, önemli vazifeleri yerine getirmiş bir şahsiyet olarak karşımıza çıkartmaktadır. Nevi şahsına münhasır bir yaşam tarzı olan Memduh Şevket Esendal, Meşrutiyet Dönemi'nin solidarist yaklaşım biçimini destekleyen ve çok partili sisteme karşı olan "Mesleki Temsil" düşüncesinin temsilcisiydi. O, dönemin entelektüellerinden farklı olarak sanayileşmeye karşı olduğu gibi toprak medeniyetinin de savunucusuydu. Türk tarihi, dili ve geleneklerine duyduğu ilgiyle, kültürel bir milliyetçiydi.