Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Astronomi ve Astrofizik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN ER
Danışman: İlham Nasıroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Zamanlama yöntemi kullanılarak örtülme gösteren bazı yakın çift yıldız sistemlerinin ve geçiş yöntemi ile gezegen barındırdığı doğrulanmış yıldız-gezegen sistemlerinin yörünge dönem değişiminin araştırılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, incelenen sistemlerin örtülme/geçiş ışık eğrileri elde edilmiş, ışık eğrilerinden elde edilen yeni örtülme/geçiş zamanları literatürdeki zamanlar ile birleştirilerek güncel O–C diyagramları oluşturulmuştur. Güncel O–C diyagramlarından incelenen kaynakların yörünge dönemlerinde bir değişim olup olmadığı tespit edilerek var ise bu değişime neden olan etkenler araştırılmış (3. cisim veya diğer fiziksel etkenler) ve yörünge kararlılığı test edilmiş, yok ise sistemlerin fiziksel parametreleri güncellenmiştir. Yöntem: Zamanlama yöntemi, ortak bir kütle merkezi etrafında yörünge hareketi yapan iki bileşenin örtülme zamanlarındaki değişimin incelenmesine dayanır. İncelenen sistemlerin fotometrik gözlemleri yapılarak ışık eğrilerinden örtülme/geçiş ortası zamanlar elde edildi. Çalışma kapsamında elde edilen örtülme/geçiş ortası zamanlar, literatürdeki zamanlar ile birleştirilerek sistemlerin güncel O–C diyagramları oluşturuldu. Güncel O–C diyagramlarından yararlanılarak sistemlerin yörünge dönemlerinde bir değişimin olup olmadığı araştırıldı. Bulgular: İncelenen yakın çift yıldız sistemleri NY Vir ve NN Ser'in yörünge dönemlerinde görülen değişimlerin sistem etrafında dolanan ilave cisimlerden kaynaklandığı düşünülmüştür. Ancak sistemlerde görülen bu değişimlere diğer bir fiziksel etken olan manyetik aktivitenin de katkı sağlayabileceği sonucuna varılmıştır. Yıldız-gezegen sistemleri WASP-10 ve WASP-11 için elde edilen fiziksel parametrelerin genel olarak literatürle uyumlu olduğu görülmüştür. Geçiş zaman değişimlerinde ise ilave bir cismi işaret eden güçlü bir TTV sinyaline rastlanmamıştır. Sonuç: Örtülme/geçiş zamanlarında görülen değişimler ilk olarak ilave cisimlerden kaynaklandığı düşünülse de yıldız lekeleri, manyetik etkinlik veya kütle transferi gibi farklı mekanizmalardan da kaynaklanabilmektedir. Bu nedenle ikili sistem etrafında ilave bir cismin varlığından belirgin bir şekilde bahsedebilmek için LTT/TTV sinyalinin zamanla tekrarlayan olması ve uzun dönemli bir gözlemsel veri setine sahip olması gereklidir. Buna rağmen incelenen sistemlerin bazılarında (NY Vir ve NN Ser) ilave cisimlere ait güçlü kanıtlar bulunmuştur. Henüz bir değişim tespit edilemeyen sistemler için sistematik ve uzun dönemli gözlemlere ihtiyaç duyulmaktadır.