İsmail Nâkâm'ın Genc-i Edeb mesnevisi (İnceleme-metin-sadeleştirme)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUTLU MELİS ÖZGERİŞ

Danışman: Selami Ece

Özet:

İsmail Nâkâm, önceki asrın devamı niteliğindeki eserlerin meydana getirildiği, mahallî etkilerin görüldüğü, şiirde çoğunlukla dinî ve tasavvufî konuların ele alındığı 19. yüzyılda yaşamıştır. Ömrünü Azerbaycan'ın Şeki vilayetinde geçiren şair, klasik şiir geleneği doğrultusunda eserlerini vücuda getirmiş; kendi düşünce ve yaşam felsefesini, şiir anlayışını eserlerinde aktarmıştır. Eserlerinde özellikle Nizamî ve Fuzulî'nin etkileri belirgin bir şekilde gözlenmektedir. Devrinde çok tanınmayan ve hak ettiği ilgiyi elde edemeyen şair, kendini nasipsiz, bahtsız görmesinden kaynaklı olarak Nâkâm mahlasını almıştır. Ayrıca Sultan Abdülhamid döneminde İstanbul'a gelmiş, mahallî şairlerle dostluklar kurmuş ve Divan'ında Sultan Abdülhamid'e bir kaside yazmıştır. Çalışmamızın konusu Nâkâm'ın Genc-i Edeb mesnevisi, edep kavramı ve edep kaideleri üzerine kurulmuş, 31 makale, toplam 4123 beyitten oluşmaktadır. Tasavvufla özdeşleştirilen edep kavramı, her makalede şairin üslubuyla hikâyelerle desteklenerek aktarılmıştır. Ayrıca bu mesnevi, şairin düşünce ve hayal dünyasını, insana ve topluma bakış açısını, insanı yücelten, ahirette ve dünyada mutluluğa eriştiren fikirlerini yansıtmaktadır. Bu çalışmada, mesneviyle ilgili hem şekil hem muhteva incelemesi, elimizdeki tek nüshanın Latin harflerine aktarılmış transkripsiyonu ve sadeleştirmesi yapılmıştır.