İzmir Su Yapıları (Çeşme-Sebil-Şadırvan)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜL GEYİK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Zerrin KÖŞKLÜ
Özet:Türklerin hayırseverliğe ve temizliğe verdiği önemle olusturulan su tesisleri,Türk sanatında önemli bir yere sahiptir. Hayır amaçlı yapılan çesme, sebil ve sadırvanlaryapıldıkları dönemin üsluplarını tasıyan, meydanları süsleyen, avluları mimari açıdantamamlayan, cepheleri hareketlendiren ve insanların su ihtiyacını karsılayan zarif eserleridir.Temizlik ve su içme amacıyla yapılan çesmeler Osmanlı mimarisinde suyla ilgiliyapılar içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. ?zmir'de Osmanlı Döneminde yapılmıs, 14. ve20. yüzyıl arasına tarihlendirilen çesmeler, merkezde, Çesme'de ve Tire'de yoğunlukkazanmakta, bulundukları yere, tipolojilerine göre farklılık göstermektedir.Osmanlı su mimarisinin zarif ve sanatsal yapıları olan sebiller, Türk mimarisine özgüanıtlardır. Sebiller yollar üzerinde gelip geçenlerin parasız olarak soğuk ve iyi su içmeleri içinyapılmıs vakıf binalarıdır. ?zmir merkezde ve Bergama'da bulunan sebiller, barok üslubunözelliklerini yansıtan eserlerdir.Türk mimarisinde suya ait tesislerden biri de sadırvanlardır. Sadırvanlar, cami,medrese, han, kervansaray gibi dini ve sosyal binaların iç veya dıs avlularında yer alan, abdestalmak ve su içmek için yapılmıs su mimarisidir. ?zmir'de yer alan Osmanlı dönemisadırvanları 15. ve 20. yüzyıl arasına tarihlendirilmektedir. Mimari olarak klasik abdestsadırvanları olan ?zmir sadırvanları, merkezde ve Tire'de yoğunluk kazanmakta, genelde camisadırvanı olup bulundukları konum ve plan özelliklerine göre farklılıklar göstermektedir.?zmir çesme, sebil ve sadırvanlarında Klasik Devrin sadeliğini, Lale Devrinin, TürkBarok ve Ampirinin tezyini ve ihtisamını, bölgesel üslubun etkisini görmek mümkündür.?zmir su yapıları, mimari kurulusları, tas ve mermer isçiliği, yazı (hat) ve kalemisi bezemeleriile dönem ve bölgesel üslup özelliklerini yansıtmaktadır. Bunun yanında salt halkın sugereksinimini karsılayan sade bırakılmıs çesmeler, sade su haznesinden olusan, bezemesizsadırvanlar da bulunmaktadır.