Bütünleşik Sezgisel Bulanık Çok Kriterli Karar Verme Teknikleri ile Blok Zincir Teknolojisinin Tıbbi Atık Yönetim Sürecine Uygunluğunun ve Katkısının Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÜRETİM YÖNETİMİ VE PAZARLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEFA ÇELİK
Danışman: Dilşad Güzel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tıbbi atıklar, insan veya hayvan sağlığı noktasında hizmet veren klinikler, laboratuvarlar vb. sağlık kuruluşları tarafından üretilen ve enfekte etme özelliği taşıyan iğneler, kan ile temas durumu bulunan tüm materyaller, farmasötik malzemeler veya biyolojik parçalar olarak tanımlanmaktadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere içerisinde birden fazla tehlikeli atık türü barındıran tıbbi atık yönetim sürecinin doğru bir şekilde yürütülememesi insan ve çevre sağlığı açısından önemli riskler doğurabilmektedir. Enfekte özellikteki atıklar hastalıkların yayılmasına neden olabilirken; toksik atıkların çevreyi (hava-su-toprak) kirleterek ekosisteme ciddi zararlar verebildiği yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. Artan sağlık problemleri ve buna bağlı olarak artan tedavi süreçleri tıbbi atık miktarında ciddi bir artışa sebep olmuş ve bu sürecin verimli bir şekilde yönetilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Blokzincir ise şeffaf bir şekilde işlemlerin yürütülebildiği, güvenilirlik, esneklik, izlenebilirlik vb. özellikler taşıyan dijital bir defter teknolojisidir. Bu yeni nesil teknolojide yapılan her işlem zincire dahil olan tüm bloklar tarafından kontrol edilmekte, onaylanmakta, kayıt altına alınmakta ve güvenilir şifreleme yöntemleriyle birbirine bağlanmaktadır. Dünya genelinde birçok alanda kendine çalışma sahası bulan bu teknoloji, sağlık alanında da yenilikçi çözümler sunmaktadır. Örneğin hasta kayıtlarını sadece ilgili kurum ve kuruluşlarla paylaşması, kurumlar arasında güvenilir veri alışverişi imkânı sağlaması, ilaç tedarik zincirinin vazgeçilmez bir parçası olması, hasta mahremiyetini en doğru şekilde koruması vb. bu teknolojiyi birçok alanda olduğu gibi sağlık alanında da tercih edilir bir noktaya taşımıştır. Bu çalışmanın temel amacı, tıbbi atık yönetiminde blokzincir teknolojisinin uygulabilirliğinin ve katkısının değerlendirilmesidir. Bu amaçla çalışmada 7 aşamalı bir model tasarlanmıştır. Birinci aşama tıbbi atık yönetim sürecine etki etmesi beklenen blokzincir faydalarının çalışmanın kriterleri olarak belirlenmesidir. İkinci aşama, tıbbi atık yönetim süreci aşamalarının alternatifler olarak belirlenmesidir. Üçüncü aşama kriterlerin ve alternatiflerin değerlendirilmesinde görüşlerine başvurulacak olan uzman grupların belirlenmesidir. Dördüncü aşama, kriter ağırlıklarının uzman görüşleri neticesinde IF-AHP (Intuititonistic Fuzzy Analytic Hierarchy Process) olarak bilinen Sezgisel Bulanık AHP yöntemi ile sıralanmasıdır. Beşinci aşama alternatiflerin uzman görüşleri doğrultusunda IF-TOPSIS (Intuitionistic Fuzzy Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) olarak bilinen Sezgisel Bulanık TOPSIS yöntemi ile sıralanmasıdır. Altıncı aşama yapılan analizler doğrultusunda ANP(Analytic Network Process) olarak bilinen Analitik Ağ Süreci analizi ile kriterlerin, VIKOR analizi ile alternatiflerin yeniden değerlendirilmesi ve sonuçların karşılaştırılmasıdır. Son aşamada ise senaryo analizi kullanılarak kriter ağırlıklarının değişmesi durumunda alternatif değişimlerinin var olup olmadığının incelenmesidir. Bu çalışma, Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Birimi tarafından desteklenmiştir.