İşgal döneminde (1918 - 1923) İstanbul'da eğitim faaliyetleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, ORTAÖĞRETİM SOSYAL ALANLAR EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LEYLA DAŞTAN
Danışman: Betül Aslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fethedildiği ilk andan itibaren Osmanlı Devleti'ne payitahtlık yapan İstanbul'un Osmanlı tarihindeki yeri ve önemi oldukça büyüktür. Bu nedenle İstanbul'un İşgali de aynı derecede Osmanlı tarihinde ve tarihe tanıklık eden dönemin insanlarının yaşamlarında travmatik etkilere yol açan meşum bir olay olarak hafızalara kazınmıştır. Şüphesiz söz konusu işgal Osmanlı'nın iki yüz yıl süren çöküş döneminde yaşadığı ilk toprak işgali yahut toprak kaybı değildir. Ancak ilk kez çöküşe dair emareler bu kadar net hissedilir hale gelmiş, sonrasında ne olacağı sorusu bu denli açık ve sıkça dile getirilir olmuştur. İşgal İstanbul'unun işgal kaynaklı sorunları, azımsanmayacak ölçüde fazla olup, bundan en fazla etkilenen kamu hizmetinin eğitim olduğu görülmüştür. Dolayısıyla, hem İstanbul'un işgal döneminde eğitim faaliyetlerinin sürdürülebilir bir faaliyet olup olmadığı, hem de bu faaliyetlerin işgal sonrasına dair çözüm önerileri içerip içermediği sorusu, çalışmanın çıkış noktası olmuştur. Araştırma için tarihsel araştırmalarda sıkça başvurulan betimsel araştırma modellerinden tarama modeli esas alınmış olup, bu amaçla dönemin eğitim faaliyetlerine ilişkin alan çalışmaları, arşiv belgeleri, TBMM zabıtları, gazeteler, dergiler, hatıratlar ve romanlar incelenmiştir. Bunlardan elde edilen verilerin içerik çözümlemeleri yapılarak karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve yorumlanmıştır. İşgal dönemindeki eğitim faaliyetlerinde işgal kaynaklı değişikliklerin tespiti için, işgal öncesindeki eğitim faaliyetleri ayrı bir başlık altında ele alınmıştır. Diğer taraftan İşgal güçlerinin eğitime dair yaklaşımlarını ve dayatmalarını ortaya koymak adına, Sevr Anlaşmasının ilgili bölümleri de incelenmiştir. TBMM'nin açılışından itibaren İstanbul Maarif Nezareti'nin yanında Ankara Maarif Vekâleti'nin de eğitimde etkinliği söz konusu olduğundan, Maarif Vekâleti'nin de bu dönemdeki faaliyetleri ayrıca ele alınmış ve elde edilen sonuçlar paylaşılmıştır. Araştırma sonucunda; işgalin, siyasi yansımalarının ötesinde yarattığı sosyal travma ile eğitimi fazlasıyla olumsuz etkilediği, çoğu zaman sekteye uğrattığı, okulların işgal edilerek uzun süre amacı dışında kullanıldığı, öğretmen maaşlarının aylarca ödenmediği, işgali iliklerine kadar hisseden öğrencilerin bu ağır yükü taşımaktan kimi zaman yorulup isyan ettikleri, tüm bunlar yaşanırken Osmanlı Maarif Nezareti'nin ise; İşgal Devletlerinin etkisi altında, söz konusu sorunlara çözüm üretmekten uzak politikalar takip ettiği görülmüştür. Bununla birlikte eldeki veriler ışığında, İstanbul'daki eğitim camiasının genel itibariyle Anadolu'da başlayan direniş hareketini desteklediği ve buna yönelik propaganda ve eğitici faaliyetlerin ön saflarında yer aldıklarını söylemek mümkündür.