ÜSTBİLİŞSEL DÜŞÜNME STRATEJİLERİNDEN SCHOENFELD MODELİ İLE PROBLEM ÇÖZME ETKİNLİKLERİNİN TASARIMI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik Ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAZMİYE AKYAZI
Danışman: Abdullah Kaplan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmanın amacı, üstbilişsel düşünme stratejilerinden Schoenfeld modeli kullanılarak oluşturulan ders içi öğrenme etkinliklerinin ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin rutin olmayan problem çözme becerilerine ve problem çözme tutumlarına etkisini incelemektir. Bu bağlamda çalışma, güncel eğitim yaklaşımlarında öne çıkan üstbilişsel beceriler ve öz düzenleme süreçleri ile birlikte Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin öngördüğü beceri temelli öğrenme anlayışıyla da ilişkilendirilebilir niteliktedir. Yöntem: Araştırma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında bir devlet ortaokulunda öğrenim görmekte olan 60 ortaokul öğrencisi ile yürütülmüştür. Araştırmada gelişmiş karma yöntem desenlerinden müdahale deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde deneysel desenlerden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın uygulanacağı okulun iki 6. sınıf şubesinden biri deney diğeri kontrol grubu olarak rastgele seçilmiştir. Deney grubundaki öğrencilerle Schoenfeld modeli kullanılarak kontrol grubundaki öğrencilerle ise Milli Eğitim Bakanlığı matematik dersi öğretim programına göre öğretim gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde ise durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak rutin olmayan problem çözme testi, matematik problemi çözme tutum ölçeği, yarı yapılandırılmış görüşme formu ve öğrenci günlükleri kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel ve kestirimsel istatistik yöntemleri kullanılırken, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yapılmıştır. Bulgular: Araştırmanın nicel bölümünde üstbilişe dayalı düşünme stratejilerinden Schoenfeld modeli kullanılarak ders içi öğrenme etkinlikleri yapılan deney grubu ile Milli Eğitim Bakanlığı matematik dersi öğretim programına göre öğretim yapılan kontrol grubunda yer alan öğrencilerin rutin olmayan problem çözme becerileri ve matematik problemi çözme tutumlarının süreç sonunda deney grubu lehine anlamlı düzeyde farklılaştığı belirlenmiştir. Ayrıca her iki ölçek için deney grubunda hesaplanan etki büyüklüğünün yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde ise öğrencilerin problem çözme sürecinde üstbilişsel davranışlar sergiledikleri belirlenmiştir. Ayrıca çalışmada nicel ve nitel bulguların birbirlerini destekler nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar: Araştırmada nicel verilerden elde edilen bulgular sonucunda, üstbilişe dayalı düşünme stratejilerinden Schoenfeld modelinin öğrencilerin rutin olmayan problem çözme becerilerini ve matematik problemi çözme tutumlarını geliştirmede kontrol grubuna kıyasla etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nitel verilerden elde edilen bulgular sonucunda ise deney grubundaki öğrencilerin problem çözme sürecinde problemi anlama, planlama, izleme ve değerlendirmeye yönelik üstbilişsel davranışlar sergiledikleri belirlenmiştir. Ayrıca süreçte yapılan etkinliklerin öğrencileri motive ettiği ve onlarda olumlu duygular oluşturduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: üstbiliş, problem çözme, Schoenfeld modeli