Ardahan ili Çıldır bölgesine özgü âşık havalarının stilistik açısından incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzikoloji Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BORA KARASU
Danışman: Vefa Terzioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada, Ardahan ilinin sınırlarında bulunan Çıldır bölgesine ait âşıklık havalarının, derlenmesi ve bu örneklerin stilistik açıdan incelenmesi amaçlanmıştır. Aynı zamanda bu çalışmada yer alan derlemelerin, Çıldır bölgesi âşıklık geleneği ile ilgili bugüne kadar yapılan çeşitli etnomüzikoloji araştırmalara katkı sağlanması amaçlanmaktadır. İlgili bölgede yapılan derleme çalışmaları sayesinde, Çıldır bölgesi âşıklık geleneğinin Türk Halk müziği repertuvarına kazanılması amaçlanmıştır. Yöntem: Bu çalışmada; alan araştırma, yüz yüze görüşme ve gözlem tekniğine dayalı araştırma yöntemi kullanılmıştır. Saha çalışmaları yapılarak nesnel bilgiler elde edilmiştir. Verilerin toplanması belge taramasının yanı sıra yöresel ezgilerin kaynaklardan alınarak kayıt altına alınmasıyla gerçekleştirilmiştir. Veri analizi ise mevcut kayıtların incelenmesi ve karşılaştırılması yöntemi ile yapılmıştır. Sonuçlar: Çıldır âşık havalarının Türk Müziği makamlarına göre Segâh, Çargâh, Uşşak, Buselik gibi makamlarda olduğu tespit edilmiştir. Bölgede derlenen âşık havaların Türk Müziği usullerinden Sofyan (4/4), Yürük Semai (6/8), Curcuna (10/8), Türk Aksağı (5/8-5/4) gibi usuller sıklıkla kullanılmıştır. İncelenen on dört âşık havalarının Çargâh, Uşşak, Buselik ve Segâh gibi Türk müziğinde sık rastlanan basit makamlar kullandığına dair bulgular elde edilmiştir. Söz konusu olan on dört âşık havasından yedi havanın Segâh makamında olduğu tespit edilmiştir. İnceleme sonucunda bölge âşıklarının, aşık havalarını yerel ağız özelliklerini bozmadan söylemeyi tercih ettikleri ortaya çıkmıştır. Örneğin, Terekeme ağzı, söyleyişin (icranın) ve üslubun karakteristik bir parçası haline geldiği görülmüştür. Böylece âşık havalarının stilistik kimliğini belirleyen en önemli unsurlardan biri olduğu kanaatine varılmıştır. Çıldır bölgesi aşıklarının bölgenin âşıklık hafızasındaki ezgisel ve ritmik elementleri zenginleştirerek özgün ve kendilerine has aşık havaları oluşturdukları tespit edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda Çıldır bölgesinin aşıklık geleneğinin kendine özgü müzikal "ağzın" oluşturulduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Çıldır bölgesi âşıklık geleneğinin stilistik özelliklerinde icra, saz tutuş, bireysel üslup ve ağzı sayesinde kendi stilistik yönünü oluşturduğu sonucuna varılmıştır.