Pender' in sağlığı geliştirme modeline göre yapılandırılmış motivasyonel görüşmenin tip 2 diabetes mellitus' da diyabet öz yönetim davranışları üzerine etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Esasları Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELANUR ULUDAĞ

Danışman: Mağfiret Kaşıkçı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışma Pender'in sağlığı geliştirme modeline göre yapılandırılmış motivasyonel görüşmenin Tip 2 Diabetes Mellitus'da (T2DM) diyabet öz yönetim davranışları üzerine etkisini belirlemek amacıyla ön test-son test karşılaştırmalı kontrollü deneysel olarak yapılmıştır. Materyal ve Metot: Araştırmanın evrenini, 1000 birey oluşturdu. Örneklemini ise araştırma kriterlerini karşılayan 30 deney, 30 kontrol olmak üzere 60 birey oluşturdu. Araştırma Gümüşhane Devlet Hastanesi Dahiliye Polikliniği/Kliniğinde 20.09.2019– 20.05.2020 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Araştırmada veriler; Tanıtıcı Bilgi Formu, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği, Diyabet Öz Etkililik Ölçeği ile toplandı ve metabolik değişkenlere yönelik laboratuvar sonuçları değerlendirildi. Araştırma deney grubundaki bireylere 3 ay boyunca haftada 1 kez Pender'in sağlığı geliştirme modeline dayalı motivasyonel görüşme girişimi yapılacak şekilde yürütüldü. 3 ay sonunda, hem deney grubundaki hem de kontrol grubundaki bireylere ölçekler tekrar uygulandı. Verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları (sayı, yüzde), ki-kare testi, bağımsız gruplarda t testi ve eşleştirilmiş t testi kullanıldı. Bulgular: T2DM' de Pender'e dayalı yapılan Motivasyonel Görüşme (MG) girişimi sonucu diyabet öz yönetimi davranışlarında (egzersiz,glikoz takibi, tedavi vs.) olumlu yönde anlamlı derecede fark oluşurken, kontrol grubunda olumsuz yönde fark oluştuğu bulundu. MG girişimi sonucu deney grubunda metabolik değişkenler HbA1c ve AKŞ değerlerinde anlamlı derecede düşüş olurken, HDL, LDL, kolestrol ve trigliserit düzeylerindeki düşüşün anlamlı derece olmadığı bulundu. Kontrol grubunda ise bu değerlerde anlamlı derece yükselişlerin olduğu görüldü. SYBDÖ ve öz-etkililik ölçeğinden alınan puan ortalamaları deney grubunda anlamlı derecede yükseliş gösterirken, kontrol grubunda benzer seviyede kaldığı görüldü. Sonuç: Pender'in sağlığı geliştirme modeline göre yapılandırılmış motivasyonel görüşmenin T2DM'de diyabet öz yönetim davranışlarını olumlu yönde artırdığına varıldı. Bu sonuç ile T2DM'li bireylerin diyabet öz yönetim davranışlarını sürdürebilmeleri için bu bireylerin hastalıkla ilgili eğitimlerinin Pender'e dayalı MG doğrultusunda verilmesi önerilir.