Ortaöğretim Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında ölçme ve değerlendirme: Yürürlükteki kitaplar üzerine bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SADİ ÇATAL
Danışman: Fatih Veyis
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma ile 2018 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı çerçevesinde hazırlanan 9, 10, 11 ve 12. sınıflarda okutulan Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarındaki etkinliklerin ve değerlendirme çalışmalarının ölçme ve değerlendirme ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bu etkinlik ve soruların incelenmesinde problemin derinlemesine cevaplanabilmesi adına Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nde, yer verilen ölçme değerlendirme araçları, 2018 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı'nın hedef ve kazanımları ile kapsam geçerliği gibi hususlar dikkate alınarak ilgili ders kitaplarının incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Verilerin analizinde toplanması ve incelenmesi aşamasında belgesel tarama (doküman inceleme) yönteminden yararlanılmıştır. Toplanan veriler, içerik analiziyle çözümlenmiştir. Veriler analiz edilirken içerik çözümlemesi yöntemine uygun olarak yollar izlenmiş, son olarak veriler tablolaştırılmış daha sonra sayısallaştırılmıştır. Bulgular: Araştırmamızın bulguları incelendiğinde sınıf düzeylerinde ve incelenen ders kitaplarındaki soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomis'nin hatırlama ve anlama basamaklarında yoğunlaştığı, daha üst düzeydeki bilişsel becerileri ölçmeyi ve geliştirmeyi sağlayan soruların oldukça düşük bir orana sahip olduğu görülmüştür. Ders kitaplarında hazırlık, metni anlama ve çözümleme, dil bilgisi, etkinlikler, ölçme değerlendirme bölümlerinde yer alan soru ve etkinliklerin geleneksel ölçme değerlendirme kategorisinde tespit edilmiştir. Ders kitaplarındaki soru sayılarının farklı olması ve kitapların kendi içerisindeki soru dağılımlarının değişmesi ile ilgili olarak kazanımların kitaplardaki temsil oranlarının da farklılaştığı görülmüştür. Araştırmamızda incelenen ders kitaplarında yer alan soruların okuma, yazma, sözlü iletişim becerilerini kapsadığı görülmüştür. Sonuç: Araştırmamızda incelenen ders kitaplarındaki soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin hatırlama ve anlama basamaklarında yoğunlaştığı, daha üst düzeydeki bilişsel becerilere yeterince yer verilmediği görülmüştür. Bu açıdan Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarının öğrencilerde üst düzey bilişsel becerileri ölçmede yetersiz olduğu söylenebilir. Soruların ağırlıklı olarak geleneksel ölçme değerlendirme türelerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İncelenen ders kitaplarındaki soru sayılarının kazanımları karşılama oranı oldukça yüksek olduğu fakat kitaplardaki soru sayılarının farklı olması kitapların kendi içerisindeki dağılım oranında dengesizliğe neden olduğu görülmüştür. Bu açıdan Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarında yer alan soruların kapsam geçerliğini sağlamada dengeli bir dağılıma sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk dili ve edebiyatı, ders kitabı, Ölçme ve değerlendirme