Bazı parabenlerin genotoksik etkilerinin in vivo ve in vitro şartlarda kısa süreli test teknikleri ile belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARİF AYAR
Danışman: Handan Uysal
Özet:Bu çalışmada gıda, kozmetik ve ilaç sanayinde koruyucu katkı maddesi olarak kullanılan bazı parabenlerin (metilparaben, propilparaben, bütilparaben ve etilparaben) genotoksik ve sitotoksik etkileri, in vivo şartlarda Drosophila melanogaster'de somatik mutasyon ve rekombinasyon testi (SMART), in vitro şartlarda ise insan periferal lenfosit hücrelerinde kardeş kromatid değişimi (KKD) ve mikronükleus (MN) testleri ile ilk kez belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışmamızın in vivo şartlarda yapılan bölümünde, meyve sineği olarak da bilinen D. melanogaster'in genomunda çekinik flare (flr3) ve çoklu kanat kılı (mwh) belirleyici genlerini taşıyan iki farklı mutant soyu kullanılmıştır. Bu iki mutant soy arasında yapılan çaprazlamalar sonucu elde edilen 72±4 saatlik trans-heterozigot larvalar, farklı konsantrasyonlarda (100mM, 150mM, 200mM, 250mM) parabenlerle kronik olarak beslenmiştir. Ayrıca etil metansülfonat (EMS) ile pozitif ve çözücü olarak kullandığımız distile su ile de negatif kontrol gruplarına ait deney setleri hazırlanmıştır. Bu larvalardan gelişen ergin bireylerin kanat preparatları yapılmış ve bu preparatlar mikroskop altında incelenmiştir. Mikroskobik incelemelerden elde ettiğimiz verilerden, tüm paraben gruplarının yüksek konsantrasyonlar da dahil olmak üzere genotoksik etki göstermediği ancak artan konsantrasyona bağlı olarak toksik etki gösterip larvalarda yaşama yüzdesini azalttığı ve ergin bireylerde çeşitli malformasyonlara neden oldukları tespit edilmiştir.Çalışmamızın in vitro şartlarda yapılan bölümünde ise farklı konsantrasyonlardaki (125, 250, 500 ve 1000µg/mL) parabenlerin olası genotoksik, toksik ve mutajenik etkileri insan periferal lenfositlerinde araştırılmıştır. Bu amaçla in vitro kardeş kromatid değişimi (KKD) ve mikronükleus (MN) testleri kullanılmış ve nükleer bölünme indeksi (NBİ) ile replikasyon indeksi (Rİ) oranları hesaplanmıştır. Tüm in vitro çalışmalardan elde ettiğimiz verilere göre, parabenlerin KKD ve MN frekanslarını artırdığı ancak bu artışın önemli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (p>0,01). Bununla birlikte bütilparaben ve propilparabenin yüksek konsantrasyonlarda NBİ ve Rİ oranlarını azaltarak sitotoksik etki gösterdiği ve bu azalmanın istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p<0,01) belirlenmiştir.