Bazı insektisitlerin çeşitli somatik hücrelerde  in vivo ve in vitro olarak genotoksik etkilerinin belirlenmesi ve olası etkilerin kuşburnu (Rosa canina L.) bitkisine ait ekstreler kullanılarak giderilmesi

CANER KASIMOĞLU

Bazı insektisitlerin çeşitli somatik hücrelerde in vivo ve in vitro olarak genotoksik etkilerinin belirlenmesi ve olası etkilerin kuşburnu (Rosa canina L.) bitkisine ait ekstreler kullanılarak giderilmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CANER KASIMOĞLU

Danışman: Handan Uysal

Özet:

Bu çalışmada beş farklı insektisitin genotoksik etkileri Drosophila melanogaster'de somatik mutasyon ve rekombinasyon testi (SMART), insan periferal lenfosit hücrelerinde ise mikronükleus (MN) ve kardeş kromatit değişimi (KKD) testleri kullanılarak araştırılmıştır. Ayrıca aynı insektisitlerin olası genotoksik etkileri kuşburnu (Rosa canina L.) bitkisine ait su ve etanol ekstreleri ile giderilmeye çalışılmıştır. SMART için normal kanatlı bireylerde toplam klon frekansı negatif kontrol grubunda 0,13 (%1 DMSO) ve 0,11 (%2,5 aseton), pozitif kontrol grubunda (1 ppm EMS) ise 0,64 olarak bulunmuştur. İnsektisitlerin en yüksek uygulama grupları için bu değer profenofosda 0,26, sipermetrinde 0,28, fenvaleratta 0,31, lufenuronda 0,26 ve tetradifonda 0,14 olarak hesaplanmıştır. Tetradifon hariç diğer insektisitlerdeki toplam klon frekansı artışı, DMSO ve aseton negatif kontrol grubuna göre pozitif etkili bulunmuştur (P<0,05). Dolayısı ile bu insektisitler normal kanatlı bireylerde genotoksik etkili kabul edilmiştir. Serrat kanatlı bireylerde ise sadece fenvalerat pozitif etkili bulunmuş ve DMSO negatif kontrol grubuna ait 0,09 olan toplam klon frekansı bu insektisitin en yüksek uygulama grubunda 0,23'e çıkmıştır. Kuşburnu ekstrelerine ait iyileştirici etkinin belirlenmesi için de yalnızca pozitif etkili insektisitlerin en yüksek uygulama grubu ile çalışılmıştır. Kuşburnu su ekstresi (RCsu) normal kanatlı bireylerde toplam klon frekansı bakımından profenofosun etkisini 0,21'e, sipermetrini 0,19'a, fenvaleratı 0,23'e, lufenuronu da 0,19'a, etanol ekstresi (RCeta) ise yine bu değerleri profenofosda 0,20'ye, sipermetrinde 0,23'e, fenvaleratta 0,21'e ve lufenuronda 0,20'ye düşürmüştür (P<0,05). Serrat kanat fenotipli bireylerde fenvaleratın en yüksek uygulama grubunda 0,23 olan toplam klon frekansı RCsu ile 0,15'e, RCeta ile de 0,18'e kadar düşüş göstermiştir. Bu düşüş de istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (P<0,05). Elde edilen bu sonuçlar RCsu ve RCeta'nın antigenotoksik etkisini göstermektedir. MN ve KKD testlerinde de insektisitler doz artışına bağlı olarak mutasyon frekansını artırmıştır. Negatif kontrol grubuna göre gözlenen bu artışlar tetradifon hariç diğer insektisitlerde pozitif etkili bulunmuştur (P<0,05). Kuşburnu ekstreleri ise insektisitlerin en yüksek uygulama grubuna ait MN ve KKD frekanslarını önemli derecede azaltmıştır (P<0,05). Elde edilen tüm verilere göre kullanılan beş insektisitten profenofos, sipermetrin, fenvalerat ve lufenuron hem in vivo hem de in vitro olarak genotoksik etkili bulunmuştur. Tetradifonda ise bu yönde bir etki belirlenememiştir. Çalışmanın ikinci kısmında ise kuşburnu ekstrelerinin kullanılan tüm test sistemlerinde insektisitlere ait genotoksik etkileri azalttığı dolayısı ile iyileştirici etkiye sahip olduğu gözlenmiştir.