Türkiye'de Çevresel Kalitenin Sürdürülebilirlik Açısından Araştırılması: Genişletilmiş ARDL Yaklaşımından Kanıtlar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekonometri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALEYNA KARABAYIR
Danışman: Abdullah Emre Çağlar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Türkiye'de ekonomik büyüme, yeşil yatırımlar, yeşil patentler ve küreselleşmenin yük kapasite faktörü üzerindeki etkilerini, yük kapasite eğrisi teorisi çerçevesinde 1992-2022 dönemi için analiz etmektedir. Çalışmada, sürdürülebilir kalkınma amaçlarına odaklanılarak oluşturulan model aracılığıyla, Türkiye'nin çevresel sürdürülebilirliğine katkı sağlayacak politika önerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Model değişkenleri arasındaki kısa ve uzun dönem ilişkileri, genişletilmiş ARDL yaklaşımıyla analiz edilmekte ve özellikle 2001 krizi gibi önemli yapısal değişimler analiz sürecine dâhil edilmektedir. Ampirik bulgular, ekonomik büyüme ile çevresel kalite arasında U biçiminde bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Buna göre, ekonomik büyümenin erken aşamalarında çevresel baskılar artmakta; ancak kişi başına gelirin belirli bir eşiği aşmasının ardından çevresel yük kapasitesinde iyileşme gözlemlenmektedir. Bu sonuç, yük kapasite eğrisi hipotezinin Türkiye özelinde geçerli olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, yeşil yatırımların hem kısa hem de uzun vadede çevresel kapasiteyi artırıcı yönde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu etkinin sınırlı düzeyde kalması, mevcut yeşil yatırım politikalarının güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Öte yandan, yeşil patentlerin gerek kısa gerekse uzun dönemde çevresel kapasiteye anlamlı bir katkı sağlamadığı görülmüştür. Bu bulgu, yenilikçi teknolojilerin çevresel faydaya dönüşebilmesi için uygulamaya yönelik politika araçlarının ve teşvik mekanizmalarının artırılmasının önemine vurgu yapmaktadır. Küreselleşme değişkeni ise uzun dönemde çevresel yük kapasitesini negatif yönde etkisi bulunurken kısa dönemde belirgin bir etkisi gözlenmemiştir. Bu durum, küreselleşmenin çevresel etkilerinin zamanla ortaya çıktığını göstermektedir. Genel olarak elde edilen eğilimler, Türkiye'nin özelinde yapılan bu çalışma için özellikle SDG 7, SDG 12 ve SDG 13 hedefleri strateji belirlemeye ışık tutmaktadır. Çalışma sonuçlarına dayanarak sürdürülebilir çevre politikalarına yönelik öneriler geliştirilmiştir. Özellikle yenilenebilir enerji kaynakları, enerji verimliliği ve düşük karbon teknolojileri için yeşil yatırımların hem nicelik hem nitelik olarak artırılması; enerji ve sanayi gibi karbon yoğun sektörlerde temiz üretim altyapılarının teşvik edilmesi; yeşil finansman araçlarının (yeşil tahvil, kredi vb.) yaygınlaştırılması önem taşımaktadır.