Türk Müziğinde Türkü Formundaki Aynı İsimli Eserlerin Çeşitli Değişkenler Açısından Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Müzik Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Merve ERKAN

Danışman: Mehmet Can Pelikoğlu

Özet:

Amaç: Bu araştırmanın amacı, Türk müziği repertuvarlarında yer alan, isimleri aynı olan türkülerin müzikal (makam, usul) yönlerini karşılaştırmalı olarak incelemek; bu inceleme sonucunda iki farklı müzik geleneğinin teknik içeriklerinin anlayışları arasındaki, benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır.

Yöntem: Bu araştırma, betimsel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılarak   gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda ilgili literatür taranmış ve çalışma konusuyla ilişkili başlıklar belirlenmiştir. Araştırmanın evrenini, Türk Halk Müziği (THM) ve Türk Sanat Müziği (TSM) repertuvarlarında yer alan, isimleri aynı olan türkü formundaki eserler oluşturmaktadır. Örneklem ise bu kapsamda seçilen, Türk Müziği repertuvarlarında yer alan aynı isimli 82 eserden oluşmaktadır. Çalışmada kitaplar, tezler, makaleler gibi bilimsel kaynaklar veri olarak kullanılmıştır. Eserlerin makam ve usul özellikleri, Türk Sanat Müziği’nin teorik çerçevesi doğrultusunda incelenmiştir.

Bulgular: Araştırmanın dördüncü bölümü olan Bulgular kısmında, Türk müziğinde türkü formunda toplam 82 eserin notaları sunulmuş ve eserlerin makam ve usul özellikleri Türk halk müziği ve Türk sanat müziği nazariyatları açısından analiz edilmiştir. Eserlerin makam ve usul yapısı tanımlanarak çözümlemesi ve karşılaştırılması yapılmıştır. Türk müziğinde türkü forumundaki isimleri aynı olan eserlerin aynı ve farklı makam, usül yapısına sahip olsalarda; kendi özelliklerinde farklılıklar olduğu gözlenmiştir.

Sonuçlar: Elde edilen veriler doğrultusunda, Türk Müziği repertuvarında isimleri aynı olan türkü formundaki eserlerin her iki müzik türünde de makam ve usûl özelliklerinde benzer ve farklılıkların olduğu saptanmıştır. Analizi yapılan 82 eserin çoğunlukla Hicaz, Hüseynî ve Uşşak makamlarında; 2/4, 4/4 ve 9/8 zamanlı usullerle icra edildiği tespit edilmiştir.