Bazı kişniş genotiplerinin (Coriandrum sativum L.) Erzurum ekolojik koşullarında verim ve başlıca tarımsal özellikleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEKİ YALÇIN

Danışman: Hakan Özer

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kişniş, Doğu Anadolu bölgesi ve özellikle Erzurum'da tarımı yapılan önemli bir tıbbi aromatik bitkidir, ancak ülkemizde bulunan kişniş genotiplerinin Erzurum ekolojisindeki performansları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Bu çalışma, Türkiye kökenli kişniş (Coriandrium sativum L.) genotiplerinin Erzurum ekolojik koşullarına adaptasyonu ve bazı tarımsal özelliklerin belirlenmesi amacıyla 2012 yılında yürütülmüştür. Araştırmada, dokuz kişniş genotipi (Gürbüz, Kudret, Pelmus, Erbaa, Gamze Burdur Telci I, Telci II ve Bulgaristan) yer almıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada; çiçek açma ve olgunlaşma süresi, bitki boyu, dal sayısı, şemsiye sayısı ve şemsiyedeki tohum sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, biyolojik verim ve uçucu yağ oranı gibi karakterler ele alınmıştır. Kişniş genotipleri dal sayısı, çiçek açma ve olgunlaşma süresi ve biyolojik verim dışındaki karakterler bakımından önemli farklılıklar göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre çiçeklenme süresi 74,3 gün (Telci II) ile 82.0 gün (Telci I); olgunlaşma süresi 120,3 gün (Gamze) ile 130,7 gün (Burdur); bitki boyu 71,2 cm (Telci II) ile 84,9 cm (Bulgaristan); dal sayısı 4,7 adet (Telci I) ve 6,0 adet (Pelmus); şemsiye sayısı 8,8 adet (Gamze) ile 18,4 adet (Bulgaristan); Şemsiye başına tohum sayısı 16,9 adet (Erbaa) ile 30,8 (Telci II); bin tane ağırlığı 8,3 g (Telci II) ile 15,1 g (Pelmus); tohum verimi dekara 87,2 kg (Kudret) ile 123,5 kg (Telci I); biyolojik verim 307 kg (Kudret) ile 406,3 kg (Gürbüz); uçucu yağ oranı ise %0,32 (Telci II) ile %0,71 (Erbaa) arasında kaydedilmiştir. Erzurum ekolojik koşullarında yürütülen bu araştırma kişniş genotiplerin tamamının bölge koşullarında rahatlıkla yetişebileceğini, ancak genotipler arasında incelenen özellikler bakımından önemli farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma sonuçlarına göre, bölge koşularında tohum verimi ve uçucu yağ üretimi açısından Telci I ve Erbaa genotipleri önerilebilir. Bununla birlikte, daha sağlıklı ve kesin sonuçlar elde edebilmek için denemenin birkaç yıl daha devam ettirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.