Biçimsel Açıdan Türk Mûsikîsinde Kâr Formu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yasin Bol
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hasan Tahsin SÜMBÜLLÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk mûsikîsi Din dışı sözlü eser formları içerisinde unutulmaya yüz tutmuş bir form olan Kâr Formu, hacim bakımından uzun soluklu olup içerik bakımından da kapsamlı makâmsal bilgiye sâhip en büyük formdur. Türk mûsikîsi dağarı içerisinde onlarca eser örneği mevcut olan kâr formu, günümüze kadar gelmeyi başarmış olmasına rağmen geçmiş dönemlerde gördüğü ilgiyi günümüzde pek görmemekte ve uygulamada ender icrâ edilen türler arasında bulunmaktadır. Araştırmada Kâr formuna yönelik yazılmış kuramsal veriler ile biçimsel açıdan form özelliklerinin tespit edildiği eserlerden elde edilen veriler karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda kuramsal ve icrâ açısından benzerlikler, farklılıklar ortaya konmuş ve kâr formuna yönelik durum değerlendirmesi yapmak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda kâr formundaki eserlerin tahlîli yapılmış, ilk evreden son evreye kadarki örneklerinin form açısından incelenerek taşıdığı özellikleri gösteren form şemaları belirlenmiş ve eserler form, usûl, güfte bakımından ele alınarak forma yönelik biçimsel açıdan kapsamlı bir kaynak oluşturulmuştur. Araştırmada tarama modelinden yararlanılmış, belirlenen konunun temellendirilmesi ve yönlendirilmesi için literatür taraması yapılarak konuyla ilgili bilgiler toplanmıştır. İhtiyaç duyulan veriler; ilgili tezler, kütüphaneler, TRT Türk Sanat Müziği Sözlü Eserler Repertuarı (TRT), Dârü'l-Elhân Külliyâtı (DEK), Kültür Bakanlığı Devlet Korosu Arşivi (KBA) ve TRT Târihî Türk Müziği Arşivleri (TTMA) taranarak elde edilmiştir. Örneklem doğrultusunda incelenen 57 kâr içerisinde makâmsal olarak en fazla Rast makâmının kullanıldığı, kâr bestelemede büyük usûllerin tercih edildiği ve Hafîf usûlünün en fazla kullanılan usûl olduğu tespit edilmiştir. Kârların en fazla Hezeç ve Remel bahrinde yazılmış güfteler ile bestelendiği ve en fazla Hâfız Şirâzî'nin güftelerinin kâr bestelemekte kullanıldığı belirlenmiştir. Bestelendiği döneme yönelik yapılan incelemede en fazla kârın 18-19.yy' da bestelendiği ve kâr repertuarı içerisinde en fazla bestesi bulunan bestekârın Abdülkâdir Merâgî olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca biçimsel açıdan toplam 57 kâr içerisinde 31 kârın düzenli bir form şeması oluşturduğu belirlenmiştir. Bu açıdan kuramsal bilgilerde ifâde edilen "kâr formunun belirli bir biçimi yoktur" ifâdesinin yanlış olduğu ve bu form şemaları içerisinde en çok tercih edilenlerin ise A+B+C+B ve A+B+A+C+A biçimlerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kâr, Biçim, Form, Türk Mûsikîsi