TRT Türk halk müziği repertuvarında bulunan güzelleme türündeki eserlerin tespiti ve incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ADEM AKBULUT
Danışman: Yavuz Şen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, Türk Radyo Televizyon Kurumu (TRT), Türk Halk Müziği (THM) kırık hava repertuvarında yer alan güzellemelerin tespit edilmesi, farklı açılardan incelenmesi ve eserler arasından konu ve içeriklerine göre seçilen örnek türkülerin müzikal, edebî ve felsefi açıdan incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, güzellemelerin tespit edilmesi ve bu yolla kültürel geleneğin devamlılığının sağlanması açısından önem taşımaktadır. Ayrıca güzelleme türündeki eserlere yönelik çalışmaların sınırlı sayıda olması, bu çalışmayı daha da değerli kılmaktadır. İncelenen eser örneklerinin müzikal, edebî ve felsefi yönleriyle birlikte değerlendirilmesi, araştırmaya disiplinler arası bir nitelik kazandırmaktadır. Yöntem: Bu çalışma, betimsel bir araştırma olup, TRT THM kırık hava repertuvarında var olan güzellemelerin tespit edilmesine yönelik tarama (survey) modelinde yürütülmüş, nitel bir araştırmadır. Araştırmanın veri kaynakları, TRT THM kırık hava repertuvarında yer alan ve ulaşılabilen 5.325 eser içerisindeki 635 adet güzellemeden ve müzikal, edebî ve felsefi açıdan incelenen 21 örnek eserden oluşmaktadır. Bulgular: TRT THM repertuvarında bulunan kırık hava formundaki eserler incelenerek bunların 635'inin güzelleme tasnifine uygun olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca elde edilen güzellemelerin konu içeriklerine, bölgelere, illere, karar seslerine, usullerine, hece ölçülerine göre frekans ve yüzdeleri belirlenmiştir. Konu ve içeriklerine göre kategorilere ayrılan güzellemelerden seçilen örnek eserler; müzikal, edebî ve felsefî açılardan incelenerek yorumlanmıştır. Sonuçlar: Tespit edilen güzellemelerden 619 eserin beşerî temalı olduğu, 16 eserin ise diğer varlıklara özgü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Güzellemeler konulara göre incelendiğinde, yoğun olarak aşk/sevda temasının varolduğu, bunun yanı sıra eşya ve hayvan temalı güzellemelerin de yer aldığı görülmektedir. THM repertuvarının sözlü anlatım geleneğinde, insan ilişkileri ve duygusal ifadelerin merkezi bir konumda yer aldığı görülmektedir. Elde edilen veriler, güzelleme türünün niteliksel içeriksel bağlamda repertuvar içerisinde nasıl konumlandığını açıklığa kavuşturmakta ve halk müziği söyleminde estetik yönelimin insan merkezli yapısını ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Türk halk müziği, Türk halk edebiyatı, türkü, kırık hava, güzelleme.