Diyarbakır ilinde nüfus hareketleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HASİNE ÖZMEN

Danışman: Salih Birinci

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Diyarbakır ili Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Dicle Bölümü'nde yer almaktadır. İl doğuda Batman, Muş, güneyde Mardin, batıda Urfa, Adıyaman, Malatya, kuzeyde Elazığ ve Bingöl illeri ile komşudur. Diyarbakır ilinde yüzey şekilleri oldukça sadedir. Ilıman karasal iklim egemendir. Bitki örtüsü bozkırdır. Diyarbakır, sosyoekonomik açıdan orta derecede gelişmiş bir ildir. Çalışmada Diyarbakır ilinin nüfus gelişimi, cumhuriyet öncesi ve cumhuriyet sonrası olarak iki başlıkta incelenmiştir. Çalışmaya cumhuriyet öncesi hariç, toplam 18 sayım döneminin nüfusları dâhil edilmiştir. Cumhuriyet öncesi dönemde (XVI, XVII, XVIII ve XIX. yüzyıllar) nüfusun 20 bin ile 55 bin arasında olduğu tahmin edilmektedir. Cumhuriyet sonrası ilk nüfus sayımında il nüfusu 194183 olarak tespit edilmiştir. 1927'den sonraki sayım dönemlerinde Diyarbakır nüfusunda genel anlamda bir artış olmuştur. 2018'de il nüfusu 1732396 kişi olmuştur. Çalışmada Diyarbakır ilinde yaşanan nüfusun dönemsel gelişimi ve değişimi üzerinde durulmuş, ilin sosyoekonomik yapısını yansıtan eğitim, yaş, cinsiyet yapısı ve istihdam durumu gibi özellikler anlatılmıştır. Daha sonra ilde yıllara göre yaşanan göçler ele alınmıştır. Diyarbakır ilindeki göç hareketinde alınan göçün tüm sayım yıllarında genel anlamda verilen göçten fazla olduğu tespit edilmiştir. Diyarbakır ilinde yaşanan göç hareketlerinin sayım yılları arasındaki miktar ve oranlarının 1980 yılından 2017 yılına doğru genel bir azalma eğilimine girdiği gözlemlenmiştir. İl nüfusu içinde yaşanan göç olayları ve bu göç olaylarının cinsiyet, eğitim ve yaş yapısı istatistiklerle ortaya konulmuştur. Bu bulgulara ulaşmak için Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE), 2005 sonrasında ise DİE'nin yerine kurulan Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) hazırlamış ve yayımlamış olduğu veriler kullanılarak amaca uygun olarak tablo, şekil ve haritalara aktarılarak analizlerden yararlanılmıştır. Bu şekilde elde edilen tüm veriler dağılış, nedensellik, etkileşim yaklaşımları dikkate alınarak coğrafi bakış açısıyla yorumlanmaya çalışılmıştır.