Modern Türk romanında insan-nesne ilişkileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YUNUS ALICI

Danışman: Mehmet Törenek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnsanlık tarihine bakıldığında en başından günümüze insanın her daim nesnelerle ilişkili olduğu dikkat çeker. Nesnelerin tarihi, uygarlık tarihiyle eş zamanlı ilerler. Başlangıçta hayatını kolaylaştırmak adına ihtiyaçları odağında nesnelere gereksinim duyan ve onları üreten insan, zaman içerisinde nesnelere farklı anlam ve işlevler yükler. Ürettiği nesneler, insanın davranış ve yaşam biçimini de şekillendirir. İnsanın nesnelere duyduğu ihtiyaç çağlar içinde artarken, nesneler karşısında kendisini kontrol etme yetisi azalır. Dolayısıyla zaman içerisinde insan, kendi eliyle ürettiği nesnelerin egemenliği altına girer. Hayatın merkezinde ve insanla doğrudan ilişkili olan nesneler, roman türünde reel dünyaya paralel bir biçimde insanla birlikte yer alır. Romanlarda nesnelerin kullanımı çeşitli amaç ve işlevlerin sağlanması adına gerçekleşir. Yazar/anlatıcı, mekân tasvir etme, kurmaca kişilerin statülerini yansıtma, dönemlerin ilgi alanları ve modayı sunma, belirli çağrışım imkânları yaratma, kurgudaki aksiyonu belirleme gibi amaçlarla nesneleri kullanır. Modernitenin getirilerine alışıldık güzellemelere karşın modernizm çatısı altındaki romanda modernite, ifade ettiği bütün çağrışımlarla karşı çıkılan bir unsur olarak yer alır. Yabancılaşan ve yalnızlaşan birey, birçok bakımdan kurmaca âlemde işlenirken, onun nesnelerle münasebeti de kurguda anlamlı bir yer bulur. Öznenin nesneyle kurduğu ilişki türleri, modernist romanda çeşitli açılardan işlenir. "Modern Türk Romanında İnsan-Nesne İlişkileri" adlı bu çalışmada insanın eşyayla kurduğu ilişkinin modernist Türk romanına yansımaları ele alınması planlanmaktadır.