Erzurum ve Artvin illerinde tespit edilen bazı liken türlerinin sitogenetik ve oksidatif etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELANUR AYDIN
Danışman: Hasan Türkez
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Likenler, mantarlar ve alglerin birlikteliğinden oluşan simbiyotik organizmalardır. Bu organizmalar, ülkemizde oldukça yaygın olarak bulunmaktadır. Pek çok liken türü yüzyıllar boyunca tıbbi amaçlı olarak kullanıldığı ve tüberküloz, hemoroid, ülser, dizanteri ve kanser gibi pek çok hastalığın tedavisinde etkili oldukları rapor edilmiştir. Güvenilirlik değerlendirmeleri sonrasında, çeşitli likenlerin doğal ilaçların kolay elde edilebilen kaynakları oldukları ve bunların bir gıda desteği olarak ya da ilaç sanayisinde kullanılabileceği belirtilmiştir. Ancak, günümüze kadar çoğu liken türünün yapısı veya biyolojik rolü tam olarak açıklanamamıştır. Bu nedenle, mevcut tez çalışmasında, kültürleri yapılmış insan kan hücrelerinde (n=5) on farklı liken türü (Bryoria capillaris, Peltigera rufescens, Xanthoria elegans, Usnea florida, Hypogymnia physodes, Cetraria chlorophylla, Physcia aipolia, Dermatocarpon intestiniforme, Ramalina polymorpha and Aspicilia calcarea) sulu ekstrelerinin genetik ve oksidatif etkilerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bütün liken türleri Ağustos 2010 döneminde Erzurum ve Artvin (Türkiye) illerinden toplandı. Farklı konsantrasyonlarda (0-2000 mg/L) liken ekstreleri kültür tüplerine ilave edildi. Genotoksik etkilerin değerlendirilmesi için Kromozom aberasyonları (KA) ve Mikroçekirdek (MÇ) testleri kullanıldı. İlaveten, oksidatif etkileri saptamak için de biyokimyasal parametreler (Toplam antioksidan kapasite [TAK] ve Toplam oksidatif durum[TOD]) değerlendirildi. In vitro test sistemlerimizde, insan lenfositleri üzerine test edilen tüm liken türlerinin non-mutajenik olduğu gözlendi. Üstelik, bu ekstreler kültürlere eklenen likenlerin türüne ve dozuna bağlı olarak antioksidan aktivite gösterdi. Diğer taraftan, ekstreler 1000 mg/L ve üzerindeki konsantrasyonlarında oksidatif strese yol açarak kültürlerin üreme koşullarını olumsuz etkiledi. Sonuç olarak, mevcut çalışmada non-mutajenik ve antioksidan özelliklere sahip olan bu likenler terapötiklerin yeni bir kaynağı olarak önerilmektedirler.