Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Heykel Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TENNUR GÜLSÜM BARIN
Danışman: Nevin Ayduslu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çıkış kaynağı "inanç" olan heykeli meydana getiren formsal yapının günümüzdeki oluşumları, tarihsel süreç içerisindeki farklı kültürlere ait biçimsel yaklaşımların kaçınılmaz bir parçasıdır. Primitif dönemlere kadar uzanan heykelin geçmişi, ilksel toplulukların doğada anlamlandıramadığı birtakım olaylara karşı vermiş olduğu tepki ve bunun sonucunda ortaya çıkan içgüdüsel yaklaşımla oluşturdukları idollere kadar gider. Bu toplulukların birtakım anlamlar yükledikleri biçimsel oluşumların dişi olarak seçilmiş olmaları kadının fiziksel yapısıyla bağdaştırılmış ve bereket simgesi olarak karakteristik; iri vücut hatlarına sahip, doğurgan ana tanrıça figürlerini oluşturmuştur. Tarihsel süreç içinde gözlemlediğimiz öykünmeci yaklaşımlar, ana tanrıça sembollerini, tarihöncesinden 20.yüzyıla kadarki "bereket, tapınım, inanç" misyonundan çıkarak, modern sanatta sadece estetik biçim oluşturma çabasına dönüştürmüştür. Sanatın doğasında var olan, ortaya çıkan eserin, oluşturulduğu yüzyılla, doğayla, içinde bulunduğu toplumla olan yakından ilişkisi, heykel sanatında da kendini göstermiş, tarih içerisindeki estetik algı değişkenliklerine rağmen geçmişin izlerini taşımaya devam etmiştir. Çalışmada bu bağlamda heykel sanatının ortaya çıktığı dönemler ve bu oluşuma sebep olan etmenler araştırılmış,çıkan sonuçtan hareketle bereket sembolü öykünmelerinin günümüz heykelindeki çeşitli oluşumları gözlemlenmiştir. Birinci bölümde heykel sanatının ortaya çıkışı ve teknik oluşumları, sembol kavramının ne olduğu ve çeşitleri araştırılarak sanattaki ve heykeldeki varoluşu incelenmiş, iletişimdeki rolü üzerinde durulmuş ve farklı tanımlarına yer verilmiştir. Kült kavramı tanımlanarak ana tanrıça kültünün doğanın mitik anlatım özellikleri olan toprak ananın verimliliği ve bereket inancı üzerinde durulmuş, bu inancın tarih öncesi ilksel toplulukları, arkaik dönem ilkçağ uygarlıkları ve sonraki dönem uygarlıklarından 20.yüzyıla kadar olan dönemi ve sonrasını etkileyiş şekli incelenmiştir. İkinci bölümde ana tanrıça kültünün plastik gelişimi ve biçimsel sembolik oluşumları ele alınarak özellikle dünyanın farklı bölgelerinde ortaya çıkanpaleolitik dönem venüslerinin karakteristik yapıları, benzeşen özellikleri incelenmiş, Neolitik dönemdeÇatalhöyük ve diğer höyüklerdeki buluntulara değinilerek ana tanrıçanın çıkış noktası olan Anadolu topraklarının, uygarlığın gelişimindeki rolü ve sanatsal veri zenginliğine vurgu yapılmış ve ana tanrıçanın; Frigya'da Kybele Hititlerde Arinnaya dönüşümü irdelenmiştir. Bereket kültünün üç boyutlu dişil sembolleri ve ortaya koydukları anlamları ele alınarak örneklerle gösterilmiştir. Devamında ise kybelenin modern çağa doğru bir inanç ve tapınım simgesi olmaktan çıkarak, sanat objesine dönüşümü ele alınmış, öykünmenin zaman içindeki rolü vesanatçı yapıtlarına yansıması, yeni üslup anlayışı ile oluşturulan kybele ve simgelerininmodern heykel biçimlerine dönüşümüörnek çalışmalarla incelenmiştir. Anahtar Sözcükler:İdol, Sembol, Kült, Öykünme