Yukarı Fırat Havzasındaki Hidrometeorolojik Verilerin Trend Analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Levent Güven
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Serkan ŞENOCAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hidrometeorolojik verilerin trendlerinin bilinmesi su kaynaklarının planlama ve işletmesinde büyük önem taşır. Son yıllarda büyük önem kazanan küresel iklim değişikliğinin ülkemize olan etkilerinin araştırılması su kaynakları yönetimi açısından son derece önemlidir. Bu amaçla sıcaklık, akış, buharlaşma, nisbi nem ve yağış gibi pek çok hidrolojik verilerin trendlerinin belirlenmesi ihtiyaca yönelik tahminlerin yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmada Yukarı Fırat Havzasındaki, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi tarafından işletilen 28 adet gözlem istasyonundan yıllık ve aylık akım, buharlaşma, nisbi nem, sıcaklık, yağış değerlerinin trend varlığı araştırılmıştır. İlk olarak homojenlik durumları Run testi ile incelenmiş, hidrometeorolojik verileri homojen olan istasyonlara Mann-Kendall ve Spearman Rho trend testleri uygulanarak anlamlı trendlerin olup olmadığı araştırılmış ve değişim eğimleri de Sen'in eğim metodu ile belirlenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda yıllık ortalama akım, buharlaşma, yağış ve yıllık toplam buharlaşma değerleri incelendiğinde anlamlı trend sonuçlarına rastlanmamıştır. Yıllık ortalama nisbi nem verileri araştırıldığında artan ve azalan yönde anlamlı trend bulgularına rastlanmıştır. Yıllık ortalama sıcaklık verileri incelendiğinde ise bölgede artan yönde trendler gözlenmiştir. Aylık akım verileri için yapılan trend analizleri incelendiğinde trend olan istasyonlarda çoğunlukla anlamlı artan yönde trendler gözlenmiş, Mayıs-Haziran-Temmuz-Eylül aylarında anlamlı trendlere rastlanmamıştır. Aylık ortalama buharlaşma verilerinde ilkbahar ve sonbaharda aynı istasyona ait negatif anlamlı trendler görülmüştür. Aylık ortalama nisbi nem verilerinde azalan yönde trendlerin baskın olduğu belirlenmiştir. Aylık ortalama sıcaklık verilerinde Ocak, Kasım ve Aralık aylarında yani mevsimsel olarak kış mevsiminde artan veya azalan yönde trendler mevcut değildir. Diğer mevsimlerde artan yönlü trendler mevcuttur. Aylık ortalama yağış verilerinde Şubat-Nisan-Mayıs-Temmuz-Ekim-Kasım aylarında anlamlı trendler bulunmamaktadır. Mevsimsel bazda ve istasyon bazında baskın bir yönde trendlerden söz edilememektedir. Homojen olan istasyonlardaki yıllık hidrometeorolojik veriler incelendiğinde Mann-Kendall ve Spearman Rho analizlerinin tam uyumlu olduğu, aylık hidrometeorolojik veriler için ise trend testi sonuçları incelendiğinde trendlerin aynı yönde olma oranı %97 civarında olduğu gözlenmiştir. Değişimlerin eğimleri Sen Eğim metodu ile incelendiğinde ise hem Mann-Kendall hem de Spearman Rho testleriyle elde edilen trendler ile aynı yönlü eğimler elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Doğu Anadolu Bölgesi, yukarı fırat havzası, trend analizi, Mann–Kendall, Spearman Rho, Sen'in eğim metodu