Salvia pachystachys Trautv. (Lamiaceae) Türü Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eczacılık Farmakognozi Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUGAY ASGARLI
Danışman: Hafize Yuca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Salvia pachystachys türünün 3 farklı kısmından (kök, gövde, çiçek) hazırlanan su ve metanol ekstrelerinin in-vitro ortamda antidiyabetik, anti-Alzheimer, antimikrobiyal ve antioksidan aktivitelerinin belirlenmesi, ekstrelerin ve bitki uçucu yağının fitokimyasal (LC-MS/MS ve GC-MS) analizler yapılarak içeriklerinin belirlenmesi, türün anatomik ve morfolojik özellikleri incelenerek literatüre katkı sağlanması, ayrıca örnekler üzerinde genotoksisite çalışmaları yapılarak bitkinin daha güvenli kullanımını sağlamak amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Bitkilerin gövde, çiçek, yaprak ve kök anatomik yapıları mikroskop ile incelenmiş, bitki çizimi yapılarak morfolojik özellikleri ortaya koyulmuştur. Bitkinin 3 farklı kısmının (kök, gövde, çiçek) metanol ve su ekstrelerinde fenolik ve uçucu yağ içerikleri sırasıyla LC-MS/MS ve GC-MS kullanılarak yapılmıştır. Ekstrelerin toplam fenolik madde miktarı için Folin-Ciocalteau yöntemi, antioksidan aktivite için DPPH• ve ABTS•+ süpürücü etki yöntemleri, antidiyabetik aktivite deneylerinde α-glukozidaz ve α-amilaz inhibisyon etki deneyleri, antikolinesteraz etki deneyleri için asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz inhibisyon deneyleri, antibakteriyel ve antifungal aktivite tayinleri için mikrodilüsyon yöntemi kullanılmıştır. Ames/Salmonella, Escherichia coli, WP2 ve Allium cepa testleri genotoksisite/antigenotoksisiste için kullanılmıştır. Bulgular: S. pachystachys bitkisinin gövde enine kesiti dört köşeli ve tüylüdür. Yapraklarında bol miktarda salgı tüleri bulunmaktadır, petiyol hilal şeklinde kıvrılmış olup salgı ve örtü tüyleri ile kaplıdır. Kök kısmı, bitki çok yıllık olduğu için parçalanmış periderma dokusu ile kaplıdır. Bitki kısımlarının ana bileşeni, herba: fitol (% 48.4), çiçek: karyofillen oksit (% 26.2), germakren D (% 5.9 ), β-karyofilin (% 5.7), spatulenol (% 4.1), kök: hekzahidrofarnesil aseton (% 18.3), hekzadekanoik asit (% 8.8), metil hekzadekanoat (% 6.7), fitol (% 5.8) olarak bulunmuştur. Bitki kısımlarının ana bileşeni SPHM: klorojenik asit (11052.8846 ng/mL), SPHS: klorojenik asit (11052.8846 ng/mL), SPÇM: klorojenik asit (25718.7681 ng/mL), SPÇS: klorojenik asit (11553.7761 ng/mL), SPKM: klorojenik asit (11323.1876 ng/mL), SPKS: kinik asit (1506.2707 ng/mL) olarak belirlenmiştir. SPHM ekstresi diğer ekstrelerle kıyaslandığında, sırasıyla % 90.06 ve % 22.37 inhibisyon etki değerleri ile daha güçlü ABTS•+ ve DPPH• süpürücü kapasiteye sahip olduğu tespit edilmiştir. α-Amilaz, α-glukozidaz inhibisyon, butı̇rı̇lkolı̇nesteraz ve asetilkolı̇nesteraz inhibisyon ve antimikrobiyal aktivite deneylerinde ekstreler kayda değer etki göstermemişlerdir. Sonuç: Türün farklı kısımlarının anatomik ve morfolojik yapısı incelenmiş ve karakteristik özellikleri tespit edilmiştir. Bu bulgular, bitkilerin taksonomik olarak tanımlanmasında yararlı olacaktır. Bitkinin önemli ölçüde antioksidan etkisi olduğu belirlenmiştir. Genotoksisite testleri sonucunda genotoksik olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Anatomi, antidiyabetik, antikolinesteraz, antimikrobiyal, antioksidan, genotoksisite, Salvia pachystachys