Türkçe Metinlerin Kavram Haritalarının Otomatik Olarak Oluşturulması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE BAYRAK
Danışman: Deniz Dal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kavram haritaları belirli bir konuya ait kavramlar arasındaki ilişkileri tanımlayan iki boyutlu görsel araçlardır. Bu haritaların manuel olarak oluşturulması özellikle metin yoğunluğu fazla olan metinler açısından ilgili alanda uzmanlık gerektirmek, görsel karmaşıklığı minimuma indirmek ve haritaları bütünleştirmek gibi sorunları beraberinde getirmektedir. Bu sorunların üstesinden gelmek amacıyla kavram haritalarının otomatik olarak oluşturulmasına yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Öte yandan bir belgeden tam otomatik ve insan eli kalitesinde havram haritası üretimi henüz tatmin edici bir şekilde gerçekleştirilememiştir. Bu bilgiler ışığında bu çalışmanın amacı Türkçe metin belgelerinden kavram haritalarının otomatik olarak oluşturulmasını sağlamaktır. Yöntem: Bu tez kapsamında Türkçe metinlerden kavram haritalarının otomatik olarak çıkarılması için Türkçe Doğal Dil İşleme yazılım zincirinden ve Graphviz aracından yararlanan bir sezgisel algoritma geliştirilmiştir. Söz konusu algoritma Türkçe kelimelerin cümle içinde birbirlerine olan bağımlılıklarından yola çıkarak kavramların elde edilmesi prensibiyle çalışmaktadır. Algoritma ayrıca yeni bir cümle puanlandırma mekanizması ile kavram haritasına eklenecek olan cümleleri belirlemektedir. Bulgular: Geliştirilen algoritma Türkçe, Coğrafya, Fen Bilimleri ve Bilgisayar Bilimleri alanlarında toplam 20 veri seti üzerinde uygulanmıştır. Algoritmanın yetkinliği performans değerlendirme ölçütlerinden olan kesinlik, duyarlılık ve F-ölçütü ile analiz edilmiştir. Önerilen algoritmanın Türkçe kavramlar içeren metinlerde oldukça etkili olduğu görülmüştür. Kavram haritasına eklenecek olan cümle seçimi algoritmasının performans ölçütleri açısından ortalama değere yakın sonuç ürettiği gözlemlenmiştir. Sonuç: Önerilen algoritma ile elde edilen kavram haritalarının manuel olarak çıkarılan kavram haritalarına oldukça benzediği anlaşılmıştır. Geliştirilen algoritmanın bir doğal dil işleme aracına bağımlı olduğu ve bu nedenle bazı durumlarda manuel müdahale gerektirdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: kavram haritası, kavram haritası madenciliği, doğal dil işleme, Türkçe metin analizi