Türk Düşünce Tarihi Geçiş Dönemi Eserlerinde Ahlak Felsefeleri(Kutadgu Bilig, Atebetü'l-Hakayık, Divan-ü Lügat-it-Türk)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDOĞAN SERDAR ÇALIK

Danışman: Haci Ömer Özden

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk Düşünce Tarihinin kökenleri çok eski zamanlardan beri tarih sahnesinde yerini almış olan Türklerin sahip olduğu zengin bir birikimle şekillenmiştir. Türkler, İslamiyet'in kabulü ile birlikte bir taraftan eski ahlak anlayışlarını korumaya çalışırken diğer yandan yeni bir dini inancın getirdiği yenilikleri, toplumsal yaşantılarına yerleştirmeye çalışmışlardır. Bu eserlerden birincisi olan Kutadgu Bilig'de yazarı Yusuf Has Hacib tarafından ortaya koyulmaya çalışılan düşünce İslamiyet sonrası dönemde Türklerin sahip oldukları ahlakı hem birey hem de devlet yönetimi açısından derinlemesine açıklamasıdır. Bunun için akıl, mutluluk ve adalet en önemli erdemlerdir. İkinci eserimiz olan Atebetü'l-Hakayık da ise, yazarı Edip Ahmet Yükneki tarafından daha ziyade ön planda olan Tanrı buyruğudur. Edip Ahmet Yükneki'ye göre Tanrı buyruğuna uygun olmayan hiçbir değerden söz edilemez. Tanrı buyruğu zaten bilgi ve akılla paralel bir şekilde işlenmektedir. Üçüncü eserimiz olan Divanu Lügatit Türk açısından ise bazı farklılıklar göze çarpmaktadır. Kaşgarlı Mahmud tarafından hazırlanan eser bir sözlük özelliği taşımasına rağmen içerisinde bulunan atasözleri ve şiirler aracılığıyla Türklerin düşünce tarihi açısından değerli bilgiler sunmaktadır. Divanu Lügatit Türk, Kutadgu Bilig gibi rasyonel bir şekilde aklın ön planda olduğu, değerlere bağlı bir ahlak anlayışını savunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türk Düşüncesi, ahlak, Kutadgu Bilig, Atabetü'l-Hakayık, Dîvanu Lugâti't-Türk