Üveysî Divanı'ndaki gazellerin dil özellikleri (ses ve şekil bilgisi)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEMET KOÇ
Danışman: Recai Kızıltunç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çağatayca, XV-XX. yüzyıllar arasında Orta Asya'nın büyük bir kısmında kullanılan edebî bir Türk lehçesidir. Timurluların yıkılmasının ardından, daha çok Özbek edebîyatı olarak bilinen bu lehçe ile meydana getirilen yazın örnekleri, bütün Türk edebîyatının en önemli kaynaklarından birini teşkil etmektedir. XIX. asırda yaşayıp eser veren Üveysî, özellikle gazelleriyle bu sahanın öne çıkan kadın şairlerindendir. Üveysî'de, klasik edebîyatın bütün özelliklerini taşıyan şiirler yanında mahalli ve güncel konuların halk söyleyişine yakın bir üslupla ifade edildiği şiir örnekleri de mevcuttur. Dolayısıyla onun şiirleri, Çağatay dili ve edebîyatının Nevâî'den sonra ulaştığı düzeyi göstermesi açısından iyi birer örnektir. Bu çalışmada Üveysî'nin gazelleri ses ve şekil bilgisi açısından ele alınmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, Çağatay edebîyatının başlangıcından XX. asra kadar geçen süresi özetlendikten sonra şairin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, gazeller Latin harflerine transkrip edilip; gazellerin aruz vezni ve ses özellikleri belirlenmiştir. İkinci bölümde, gazellerin morfolojik çözümlemesi yapılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise yapılan çözümlemeler doğrultusunda elde edilen veriler maddeler halinde gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Üveysî, Kadın Şairler, Çağatay Edebîyatı, ses bilgisi, şekil bilgisi