Dünya ve lider ülkeler itibariyle 2023-2027 yıllarındaki buğday üretim tahminleri üzerine bir çalışma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE ŞEYMA ESGİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ahmet Semih Uzundumlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tahıl ürünleri, insanlık tarihinin en temel besin kaynaklarından biri olup günümüzde de küresel gıda güvenliği açısından stratejik bir konumda olmaya devam etmektedir. Buğday, doğrudan insan tüketimine uygun olması ve aynı zamanda hayvan yemi olarak değerlendirilmesi nedeniyle, tarımsal üretimde hem bitkisel hem de hayvansal gıda arzı açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, buğday üretiminde öncü konumda bulunan ülkeleri belirlemek ve 2023-2027 yılları arasındaki küresel buğday üretim miktarlarına yönelik tahminlerde bulunmak ve ülkelerin ihracat açısından rekabet durumlarını karşılaştırmaktır. Yöntem: Bu çalışmanın temel verileri, FAOSTAT veri tabanından temin edilmiştir. Ayrıca ulusal ve uluslararası düzeyde çeşitli veri setleri, akademik makaleler, kitaplar, konferans bildirileri, tezler ve raporlar da araştırmada destekleyici bilgi kaynağı olarak kullanılmıştır. Analiz sürecinde, FAOSTAT'tan elde edilen 1961-2022 yıllarına ait 62 yıllık buğday üretim verileri, SAS istatistik yazılımı aracılığıyla ARIMA modeli kullanılarak incelenmiştir. Bulgular: Bu araştırmada, 1961-2022 yıllarına ait veriler kullanılarak 2023-2027 dönemi için küresel buğday üretimi tahmin edilmiştir. En fazla buğday üreten on ülkenin toplam üretimi 2022 yılında 589,07 milyon ton olarak gerçekleşmiş, 2018-2022 ortalaması ise 547,77 milyon ton olarak hesaplanmıştır. ARIMA (2,1,2) modeline göre, 2023-2027 döneminde bu ülkelerin üretiminin 596-628 milyon ton aralığında olması ve beş yıllık ortalamanın 613 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu üretimin, dünya buğday üretiminin yaklaşık %74,79'unu oluşturacağı öngörülmektedir. Diğer ülkelerin üretim verileri incelendiğinde, 2022 yılında toplam buğday üretimleri 219,36 milyon ton olarak belirlenmiştir. 2018-2022 ortalaması 208,78 milyon ton olup, ARIMA (0,1,3) modeline göre 2023-2027 döneminde 203-210 milyon ton aralığında bir üretim ve beş yıllık ortalama olarak 206,89 milyon ton seviyesinde bir gerçekleşme öngörülmektedir. Bu miktarın, küresel üretimin yaklaşık %25,21'ini oluşturacağı tahmin edilmektedir. Sonuç: 2018-2022 yıllarını kapsayan son beş yıllık dönem ile 2023-2027 yılları arasındaki tahmini buğday üretim verileri karşılaştırıldığında, Çin, Hindistan, Pakistan, Rusya, Ukrayna, Avustralya ve Kanada'da üretim artışı beklenirken, Türkiye'de üretimin mevcut seviyelerini koruyacağı, ABD'de ise düşüş eğilimi göstereceği öngörülmektedir. 2027 yılı itibarıyla kişi başına düşen buğday üretiminin Çin, Türkiye, ABD, Rusya ve Ukrayna'da %100'ün üzerinde olacağı, Hindistan'da ise %77 seviyelerinde kalacağı tahmin edilmektedir. Bu durum, Hindistan'ın kişi başına üretimi yüksek ülkelerden ithalat yapması veya üretimi artırmaya yönelik tarımsal politikalar geliştirmesi gerektiğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: ARIMA Modeli, Buğday, Lider Ülkeler, Üretim, Dünya