Eşikaltı otistik belirtilerin yaygınlığı, zihin kuramına etkisi ve psikiyatrik bozukluklarla komorbiditesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜNSAL AYDINOĞLU
Danışman: Elif ORAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Otizm sosyal-emosyonel işlevsellik ve iletişim becerisi gelişiminde gecikme, kısıtlı ilgi alanları ve davranışlarla kendini gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. Ülkemizde bozukluğun görülme sıklığıyla ilgili kesin veriler bulunmamakla birlikte Amerika'da, Hastalıkları Kontrol Etme ve Önleme Merkezi (Centers for Disease Control Prevention)'nin 2012 verilerine göre 88'de 1 görülme sıklığı olduğu iddia edilmiştir. Ancak tanısal düzeyde olmasa da bu bozukluğun bazı eşikaltı ara formlarının (Geniş Otizm Fenotipi) toplumda daha sık gözlendiği ifade edilmektedir. Literatürde erişkinlerde tanısal düzeyde olmayan (eşikaltı) otistik belirtilerin yaygınlığı ve kişilerin hayatlarını nasıl etkilediğine dair yeterli veri mevcut değildir. Zihin kuramı, ilk olarak otistik spektrum bozukluğu olan çocuklardaki belirtileri açıklamak üzere öne sürülmüştür. Bu kuram başkalarının davranışlarının altında yatan zihinsel durumları yorumlama kapasitesini ifade eder. Zihin kuramı alanlarında yetersizlik eşik altı otistik belirtiler ve işlevsellik kaybı ile ilişkili olabilir. Bu işlevsellik kaybı açıklanamayan bir sosyal-mesleki yetersizlik ve kısıtlılıkla ya da psikiyatrik hastalıklarla birliktelik gösterebilir. Bu bağlantıların araştırılabilmesi için bir üniversite öğrencisi popülasyonunda eşik altı otistik belirtilerin yaygınlığı,ve etkilenmiş bireylerde bu belirtilerin zihin kuramı performansları, meslek seçimi, genel işlevsellik düzeyleri, bilişsel işlevler, yaşam kalitesi ve psikiyatrik komorbiditeler üzerine etkilerinin tespit edilmesi amaçlandı. Bu çalışma iki aşamalı olarak planlandı. Birinci aşamada, çalışmaya katılan üniversitemiz Erzurum merkez kampüsünde eğitim gören farklı fakültelerden 2485 üniversite öğrencisine Otistik Spektrum Anketi(OSA) uygulanarak üniversite populasyonunda eşikaltı otistik belirtilerin yaygınlığı tespit edildi. İkinci aşamada ise OSA skorlarına göre, kesme puanının üstünde (eşikaltı otistik belirtileri olan) ve altında puan alan (eşikaltı otistik belirtileri olmayan) katılımcılardan, çalışmanın ikinci aşamasına katılmayı kabul eden iki grup oluşturuldu. Her iki gruba; Sosyodemografik Veri Formu, Gözlerden Zihin Okuma Testi, Yüzde Dışavuran Duyguları Tanıma Testi, Yüzde Dışavuran Duyguları Ayırtetme Testi, SCID-I, İz Sürme Testi, Sözel Akıcılık Testi, İleri ve Sayı Menzili Dizisi Testi, Lateralizasyon Anketi, Aileden Algılanan Destek Anketi ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği uygulandı. Araştırmada elde edilen verilere göre; erkek ve kız cinsiyet ve bazı fakülte öğrencileri arasında OSA puanları açısından anlamlı farklılıklar olduğu, eşikaltı otistik belirtileri olan ve olmayan bireyler arasında zihin kuramı, nörokognitif testler, yaşam kalitesi ve bazı sosyodemografik özellikler yönünden farklar olduğu anlaşılmıştır. Geleneksel olarak otizmin genel popülasyondan uzak klinik bir durum olduğu düşünülür ancak son çalışmalar otistik özelliklerin toplum geneline yayıldığını bildirmektedir. Otistik Spektrum Anketi (OSA), otistik özelliklerin araştırılması ve klinik çalışmalarında yaygınca kullanılan bir ölçektir. Çalışmamız bu özelliklerin yaygınlığına ve etkilerine yönelik olarak Türk toplumunda en yüksek sayıda ve çeşitlilikte bir örneklem üzerinde yapılan ilk çalışma olma özelliğine sahiptir. Çalışmamızda kadın erkek cinsiyet açısından literatürde mevcut olan farklılık dsteklenmiş ayrıca eşikaltı otistik özellikleri olan bireylerin zihin kuramı, nörokognitif test performansları ve yaşam kalitelerinin bu özelliklerden etkilendiği saptanmıştır. Anahtar sözcükler: Eşikaltı Otistik Belirtiler, Zihin Kuramı, Psikiyatrik Komorbidite, Yaşam Kalitesi