AZOT FİKSE EDEBİLEN RİZOBAKTERLERİN BRÜKSEL LAHANASI (Brassica oleracea L. var. gemmifera)'NDA AZOT KULLANIMININ AZALTILMASI, BÜYÜME, GELİŞME VE BAZI KALİTE PARAMETRELERİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSA HATİPOĞLU
Danışman: Haluk Çağlar Kaymak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:kullanılan tarımsal kimyasaldır. Bu çalışma, Brüksel lahanasında azot fikse edebilen ve bitki büyümesini teşvik eden rizobakteriler aracılığıyla azot kullanımını azaltmanın yanı sıra, büyüme, gelişim, bazı kalite parametreleri ve verim üzerindeki etkilerini incelemeyi amacıyla yürütülmüştür. Yöntem: Bu çalışma; tarla koşullarında Brüksel lahanası (Brassica oleracea L. var. gemmifera, cv. Davlın F1)'da bakteri (PGPR) kombinasyonu, (BF-1 ve BF-2), organik tavuk gübresi OTG (400 kg da-1), üç farklı azot (N 21%) dozu 20, 30 ve 40 kg da-1 uygulamalarının ve bunların birlikte kombinasyonlarının verim ve kalite özellikleri üzerine etkilerini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Çalışma tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekrarlı olarak yürütülmüştür. Çalışmada; dekara verim, baş özellikleri (ağırlığı, rengi ve boyutları), yaprak özellikleri (rengi, yaprak sayısı), bitki özellikleri (gövde çapı, bitki boyu) gibi özellikler incelenmiştir. Ayrıca toprak bakteri popülasyonlarındaki ve yaprak klorofil içeriklerindeki dönemsel değişimler, yaprak kuru maddesi, antioksidan enzim (katalaz, süperoksid dismutaz ve askorbat peroksidaz) aktivetsi ve makro mikro besin elementi içerikleri, başlarda suda çözünebilir kuru madde miktarı uygulamalara göre azot kullanım etkinlikleri belirlenmiştir. Bulgular: Çalışmada, uygulamalar arasında istatistiksel olarak önemli farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen verilere göre, bakteri (PGPR) kombinasyonu, organik tavuk gübresi (OTG) ve farklı azot dozları uygulanan bitkilerin, kontrol grubuna göre dekara verim, baş özellikleri (ağırlık, renk ve boyut), yaprak özellikleri (renk, yaprak sayısı), bitki özellikleri (gövde çapı, bitki boyu) gibi bitki gelişimi parametrelerinde artış görülmüştür. Ayrıca klorofil miktarı, antioksidan enzim aktiviteleri ile makro ve mikro besin elementi içerikleri gibi kalite özelliklerinde artış sağladığı belirlenmiştir. Sonuç: İki yıl olarak yürütülen çalışmamızın sonuçları değerlendirildiğinde verim ve kalite yönünden, biyo-gübre kullanımı, Brüksel lahanası bitkilerinin verimliliğini ve kalitesini artırarak eklenen azot gübrelemesinin azaltılmasına olanak sağlayan etkili bir yöntemdir. Araştırma sonuçlarına göre, düşük azot gübreleme oranı (20 kg N/da) ile miktar ve kalite açısından en iyi sonuçları veren BF-2'yi geride bırakan BF-1, en iyi biyo-gübre olarak belirlenmiştir. Bu nedenle, azot gübresi kullanımını azaltırken en yüksek verimin elde edilebileceği, böylece maliyetin düşürülüp kârlılığın artırılabileceği ve azot gübrelerinden kaynaklanan çevre kirliliğinin azaltılabileceği bir seçenek olarak BF-1'in kullanılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Brüksel lahanası, PGPR, organik gübre, Azot, Verim, Kalite