Biçim ve içerik yönünden ortaoyunu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ONUR AYKAÇ

Danışman: Dilaver Düzgün

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ortaoyunu, ilk dönemlerde "kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu, zuhuri kolu" gibi isimler altında icra edilip XIX. asrın ortalarına doğru kesin biçimini almış geleneksel Türk tiyatrosu dalıdır. Gölge oyununun perdeden meydana taşınması sonucu ortaya çıktığı ve seyircilerin çepeçevre sardığı bir alanda oynandığı için "ortaoyunu" adını aldığı en kuvvetli iddialar arasındadır. Oyunlarda Kavuklu ile Pişekâr'a diğer tiplerin de katılımıyla vuku bulan olaylar, söz ve hareket komiği aracılığıyla izleyenlere sunulmakta; temsillerden "musiki, raks ve taklit" asla eksik olmamaktadır. Mevcut ortaoyunu metinlerinin tümdengelimci bir anlayışla incelendiği bu çalışmada, ortaoyunu ile Batılı tiyatro arasında benzeşen yanlar bulunduğu gözlenmiş, ortaoyununun bilhassa Batılı gülme teorileriyle ve Bertolt Brecht'in tiyatro anlayışıyla çok sayıda ortak noktası bulunduğu saptanmıştır. Ayrıca halkla iç içe olan ortaoyunu temsillerinde halk kültürünü yansıtan konuşmaların sıkça geçtiği dikkati çekmiştir. Diğer taraftan oyunların seyirci-oyuncu etkileşimine açık olduğu, seyircilerin oyunun akışına doğrudan tesir ettiği tespit edilmiştir. Temsillerin doğmaca bir karakter taşımasının oyunculara özgürlük sağladığı ve bireysel başarıyı ön plana çıkarttığı da belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Tiyatro, Ortaoyunu, Yapı, İçerik, İnceleme.