Doku kültürü şartlarında ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L.) UV-B stresine karşı α-tokoferolün koruyucu etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Biyoteknoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEDAT KARACA

Danışman: Mahmut Sinan Taşpınar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tüm fotoototrofik organizmalar için ışık, fotosentetik mekanizmalar tarafından tutulan ve karbondioksiti organik bileşiklere dönüştürmek için kullanılan bir enerji kaynağıdır. Son yıllarda, stratosferik ozonun incelmesi sonucu, güneş ışığının bir bileşeni olan yüksek Ultraviyole (UV)-B radyasyonu (280–320 nm), atmosferden geçerek dünyanın yüzeyine ulaşmaktadır. Bu abiyotik stres kaynağı, bitkilerin hareketsiz yaşamlarından dolayı kaçınılmaz olup, büyüme inhibisyonuna ve hatta hücre ölümüne neden olabilmektedir. Bu çalışmada, insan beslenmesinde önemli bir tahıl olan buğdayın UV-B radyasyon stresine karşı toleransında lipofilik antioksidan olan eksojen α-tokoferolün rolünü belirlemek için, kallus oluşum ortamında Kırik buğday çeşidinin olgun embriyolarından türetilen 10 günlük kalluslar 0, 2, 4 ve 6 saat boyunca UV-B radyasyonuna maruz bırakılmıştır. Daha sonra UV-B stresine maruz kalan kalluslar, α-tokoferol (0, 50 ve 100 mg/l) içeren kallus oluşum ortamına aktarılmış ve 20 gün boyunca kallus ortamında kültürlenmiştir. 30 gün sonunda meydana gelen embriyogenik kalluslar bitki rejenerasyonu için bitki rejenerasyon ortamına aktarılmıştır. Bu çalışmada kallusun nispi gelişme oranı (%), embriyogenik kallus oranı (%), cevap veren embriyogenik kallus oranı (%) ve eksplant başına bitki sayısı (adet) ile ilgili veriler elde edildi. Çalışma sonucunda, kallus nispi gelişim oranı, embriyogenik kallus oranı, cevap veren embriyogenik kallus oranı ve eksplant başına düşen bitki sayısı UV-B süresindeki artışa bağlı olarak önemli ölçüde azalma belirlenmiştir. Diğer taraftan α-tokoferol uygulaması ile birlikte tüm bu parametrelerde iyileşmeler meydana gelmiş ve UV-B stresinde bitki rejenerasyon parametreleri bakımından en iyi sonuç 100 mg/l α-tokoferol uygulamasında gözlenmiştir.