Yabani olarak yetişen yemlik (Tragopogon aureus Boiss) ve sütleğen (Euphorbia stricta L.) bitkilerinden doğal kauçuk elde edilmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EZGİ GEREZ

Danışman: Özlem Korkut

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Günümüzde kullanılan pek çok sentetik kauçuk ürünü petrol türevlerinden üretilir. Petrolün tükenebilir bir fosil kaynak olması ve sentetik kauçuğun kullanımındaki bazı olumsuzluklar doğal kauçuğa talebin artmasına sebep olmaktadır. Günümüzde ticari olarak üretilip işlenen doğal kauçuk kaynağı bitkiler sınırlı sayıdadır. Bu çalışmada Erzurum ve çevresinde de yabani olarak yetişebilen yemlik (Tragopogon aureus Boiss) ve sütleğen (Euphorbia stricta L.) bitkilerinden doğal kauçuk üretimi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma için 2020 yılı sonbahar ve 2021 yaz aylarında sözü edilen bitkiler yabani ortamdan temin edilmiştir. Yemlik ve sütleğen bitkilerine uygulanan aşamalı ekstraksiyon (su, aseton, hekzan) yöntemiyle doğal kauçuk elde edilmiştir. Aşamalı ekstraksiyon işlemi için Soxhlet ekstraksiyon düzeneği ve manyetik karıştırıcı cihazı karşılaştırmalı deneyler için kullanılmıştır. Bulgular: Yaş ve kuru bitki ile yapılan deneyler sonucunda kurutulup öğütülen bitkiden daha fazla kauçuk elde edildiği gözlemlenmiştir. Sıcaklık, süre ve katı/sıvı oranı parametrelerinin kauçuk üretimi üzerine etkisi incelenmiştir. Sıcaklık, süre ve katı/sıvı oranı arttıkça elde edilen kauçuk miktarının arttığı gözlemlenmiştir. Sonuç: Yemlik ve sütleğen bitkilerinin Fourier Dönüşümlü Kızılötesi (FT-IR) Spektroskopisi ve NMR yardımı ile kauçuk yapıları karakterize edilmiştir. Kauçuk 1,4 cis poli izoprenin karakteristik bantlarıyla uyumlu piklere sahip olduğu gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Alternatif doğal kauçuk kaynakları, lateks, yemlik (Tragopogon aureus Boiss), sütleğen (Euphorbia stricta L.)