Kışlık buğdayda soğuğa dayanıklılık ile ilgili QTL’lerin belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Parisa Bolouri
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Kamil HALİLOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Erzurum'da 2013-2015 yılları arasında yürütülen bu çalışmada kışlık buğdayda soğuğa dayanıklılık ile ilgili QTL'lerin belirlenmesi amacıyla Norstar ve Zagros çeşitleri arasındaki melezlemede üretilen 180 adet rekombinant kendilenmiş F12 hatları (RK) tam şansa bağlı blok deneme desenine göre iki tekerürlü olarak iki yılda (2013-2014 ve 2014-2015) yapılmıştır. Çalışmada tarımsal özellikler; kıştan sonra canlı bitki sayısı, başaklanma, çiçeklenme ve süt olum dönemlerinde yaprak klorofil içeriği, bitki boyu, başakta başakçık sayısı, başak uzunluğu, başaklanma süresi, bin tane ağırlığı, çiçeklenme süresi, fizyolojik olum süresi ve başakta tane sayısı özellikleri incelenmiştir. Varyans analizi sonuçlarına göre her iki yılda tüm özellikler açısından genotipler arasında önemli bir fark olduğu belirlenmiştir. İncelenen korelasyon sonuçlarına göre en yüksek korelasyon eşitliğini gösteren iki özellik olarak süt olum döneminde yaprak klorofil içeriği ile çiçeklenme süresinin (0.675**) pozitif ve çok önemli bir ilişkiye sahip olduğu kaydedilmiştir. Ayrıca denemede elde edilen sonuçlara göre LT50 ve başaklanma süresi arasında pozitif ve önemli (0.154*) bir ilişki tespit edilmiştir. İncelenen özellikler açısından iki yıllık veriler değerlendirildiğinde 9 adet ortak QTL tespit edilmiştir. Bu QTL bölgelerinden 3 tanesi başaklanma döneminde yaprak klorofil içeriği, 2 tanesi QTL çiçeklenme döneminde yaprak klorofil içeriği, bir tanesi süt olum dönemi yaprak klorofil içeriği, bir adeti başaklanma süresi, bir adet QTL bin tane ağırlığı, bir tanesi ise fizyolojik olum süresi ile ilgili özellikleri kapsamaktadır. Bu QTL'lerin agronomik özellikler üzerindeki birikimi 6B, 3A, 5AL-2~c, 3B, 1B ve 4A kromozomlarında gözlenmiştir. Soğuğa dayanıklılığın belirlenmesinde etkin bir seleksiyon yöntemi olan LT50 sonuçlarına göre, Barc101, GWM340, GWM160 ve GWM493 işaretçileri ile ilişkili toplam 4 adet QTL bulunmuştur. LT50 tarımsal özelliği ile ilişkili olarak, SSR işaretçilerinden GWM160'ın %16 oranı ile en yüksek QTL oranına sahip olduğu belirlenmiştir. Soğuğa dayanıklılığın kazandırılması ile ilgili ıslah çalışmalarında GWM160 işaretçisi seleksiyon aşamasında etkin olarak kullanılabilir.