Cumhuriyet dönemi'nde Kars, Erzurum ve Erzincan'a yapılan kamu harcamaları ve yatırımları (1923-1950)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HARUN AYDIN
Danışman: Sinever Esin Dayı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele gibi uzun savaş dönemlerinin ardından kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti'nde vilâyetlerin ve kırsal hayatın devletçe desteklenen kapsamlı imar ve kalkınma planları ile ayağa kaldırılması gerekmekteydi. Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren ülkeyi yöneten kurucu kadro tarafından bayındırlık eksenli olarak kamu harcamaları ve yatırımları planlanmıştır. Bu kapsamda TBMM'de oluşturulan hükümetlerin programlarında bu konu ele alınmış olup gerekli bütçeler ayrılmıştır. Yıpratıcı ve uzun savaş dönemlerinin ardından devletin genel ekonomik durumu da göz önünde bulundurulduğunda tüm yurtta gerçekleşen kamusal yatırımların hayli güçlü bir iktisadi altyapıya ihtiyaç duyduğu açıktır. Doğu Anadolu Bölgesi'nin kadim vilâyetlerinden olan Kars, Erzurum ve Erzincan'da 1923 yılından itibaren bayındırlık çalışmaları başlatılmış, öncelikle karayolu ve demiryolu merkezli ulaştırma faaliyetlerine girişilmiştir. Vilâyetlerin elektrik ve su sorunları çözüme kavuşturulmaya çalışılmıştır. Bu dönemde kurulan hükümetler tarafından asayiş sorunlarının çözümüne de önem verilmiş, güvenlik kaynaklı harcama ve yatırımlarda gözle görülür artışlar yaşanmıştır. Vilâyetlerin gelişmişlik düzeyi, aynı zamanda bu vilâyetlerde verilen eğitim düzeyleriyle doğrudan ilgili olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda Cumhuriyet Hükümetleri tarafından eğitime büyük önem verilmiş, bu alan için külliyetli bütçeler tahsis edilmiştir. Kars, Erzurum ve Erzincan'a her kademede eğitim kurumları açılması için gerekli kolaylıklar sağlanıp bunların mali altyapısı planlanmıştır. Sağlık harcamaları kapsamında bu üç vilâyette yeni ve modern kurumsal gelişmeler yaşanmış salgın hastalıklar ile mücadele edilmiştir. Vilâyetlerin ihtiyacı olan sağlık personeli ihtiyacı giderilmeye çalışılmıştır. Sağlık Bakanlığı'nın personel politikaları, kurumsal giderler ve teşkilatlanma çabalarının üç vilâyete yansıması bu bölümde teferruatıyla incelenmiştir. Tarım ve hayvancılığın Kars, Erzurum ve Erzincan için önemli geçim kaynaklarından oldukları gerçeği ortaya konmuştur. Tarımın gelişmesi için meralar ıslah edilmiş, sulama potansiyeli artırılmış ve hibe yoluyla zirai araçlar üreticiye ulaştırılmıştır. Bu durumda tarımda kalite ve üretim artışı görülmüştür. Hayvancılık faaliyetleri kapsamında hayvan ıslâhı yoluna gidilmiş ve üretimi artırıcı hamleler yapılmıştır. Dönem itibariyle Kars, Erzurum ve Erzincan'da varlığı tespit edilen, petrol, kömür ve tuz gibi madenlerle ilgili de çalışmalar yapılmıştır. Bu üç vilâyetin gelişmesi için Cumhuriyet hükümetleri tarafından 1923-1950 yılları arasında birçok alanda kamu harcaması ve yatırımları yapılmıştır.