Kaynak tüketim muhasebesi sistemi ve bulanık mantık yaklaşımına göre maliyetlerin belirlenmesi ve bir uygulama
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA ÇELİK
Danışman: Reşat Karcıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İşletmelerin geleneksel varlık anlayışı, rekabet koşullarının değişmesiyle birlikte farklılık göstermeye başlamıştır. Rekabet unsurları arasında maliyet, fiyat ve kalite gibi faktörler öne çıkarken, işletmelerin en çok müdahale edebileceği alan maliyet yönetimidir. Zamanla üretim maliyetlerinde de değişim yaşanmış, özellikle makineleşmenin artmasıyla işçilik giderlerinin yerini genel üretim giderleri almıştır. Bu durum, genel üretim giderlerinin mamul maliyetlerine doğru bir şekilde yüklenmesi konusunu önemli hale getirmiştir. Geleneksel maliyetleme sistemleri bu ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığı için, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FDM) sistemi ve Kaynak Tüketim Muhasebesi (KTM) sistemi gibi daha gerçekçi yöntemler geliştirilmiştir. FDM, kaynak, faaliyet ve mamul ilişkisini kullanan stratejik bir maliyetleme sistemidir. KTM ise, FDM ve Alman maliyet muhasebesi sistemlerinin entegrasyonu sonucu ortaya çıkan, teorik ve pratik kapasite farkı ile atıl kapasite maliyetini hesaplama yeteneğine sahip en yeni maliyet sistemidir. Bu çalışmanın amacı, ekonomik, küresel rekabet ortamı ve sosyal değişimlerin bir sonucu olarak toplam üretim maliyetleri içerisinde payı artan genel üretim giderlerinin daha doğru hesaplanmasını sağlayan maliyet sistemlerini ( özellikle KTM sistemini) incelemek ve karşılaştırmaktır. Bununla birlikte çalışmanın bir diğer önemli amacı, bulanık mantık ve KTM sisteminin birlikte uygulanabilirliğini sorgulamaktır. Çalışmada, geleneksel maliyetleme, FDM ve KTM sistemleri ile incelenmiş; ayrıca KTM sistemi, bulanık mantık yaklaşımıyla ele alınmıştır. Araştırma, bir üniversite hastanesinin radyoloji bölümüne ait altı aylık maliyet verileri üzerinden yürütülmüş ve üç farklı sistemin sonuçları karşılaştırılarak en uygun sistemin belirlenmesi amaçlanmıştır. Daha sonra BKTM'ye veriler bulanıklaştırılarak maliyetler tahmin edilmeye çalışılmıştır. BKTM sisteminde KTM sistemine göre yakın sonuçlar elde edilirken BKTM sisteminde daha hassas hesaplama yaptığı görülmüştür. Uygulama sonuçlarına göre, en düşük maliyetlemenin KTM sisteminde olduğu, en yüksek maliyetlemenin ise röntgen ve BT birimi hariç geleneksel maliyetleme sisteminde gerçekleştiği sonucu elde edilmiştir. Üç sistemin karşılaştırmasında, FDM'ye göre hesaplanan maliyetlerin, geleneksel maliyetleme ve KTM sistemine göre ara değerlerde yer aldığı tespit edilmiştir. Röntgen birimi, FDM ve KTM sistemlerinde en yüksek maliyete sahipken, geleneksel maliyetleme sisteminde en yüksek maliyet MR birimine aittir. Özellikle KTM ile bulanık mantık yaklaşımının birlikte kullanıldığı hesaplamalarda, bulanık mantık yaklaşımının KTM'ye göre daha hassas sonuçlar verdiği saptanmış ve bulanık mantık ile KTM'nin birlikte kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Maliyet Sistemi, Faaliyete Dayalı Maliyet Sistemi, Kaynak Tüketim Muhasebesi Sistemi, Bulanık Mantık Yaklaşımı