20 yaş ve üzeri kadınlarda meme kanseri bilgi düzeyi ile meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET CAN GÜNDÜZ
Danışman: Kenan TAŞTAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Dünyada ve ülkemizde kadınlarda en sık görülen ve en fazla ölüme neden olan kanser türü meme kanseridir. Meme kanseri meme dokusundaki hücrelerin kontrolsüz olarak çoğalmaya başlamasıyla ortaya çıkmaktadır. Meme kanserinin erken tespiti meme kanseri kaynaklı ölümleri önleme konusunda önem kazanmaktadır. Tarama programlarının amacı meme kanserinin erken dönemde tanısını koyarak; etkin tedavi yöntemleriyle hastaların sağkalım sürelerini uzatmak, yaşam kalitelerini yükseltmek ve meme koruyucu tedavi seçenekleri sunabilmektir. Sağlık Bakanlığı verileri meme kanseri mortalitesini azaltmakta oldukça önemli olan erken tanı ve tarama yöntemleri ile önleyici davranışlara yönelik farkındalığın ülkemizde yetersiz olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlık Merkezlerine kayıtlı ve başvuran 20 yaş ve üzeri kadınların meme kanseri bilgi düzeyleri ile meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörlerin ilişkisini değerlendirmek amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamız 01 Eylül 2023-01 Aralık 2023 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı 2 Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde yapılmıştır. Çalışmamıza Eğitim Aile Sağlığı Merkezi nüfusuna kayıtlı olan ve başvuran 20 yaş ve üzeri 300 kadın dahil edilmiştir. Katılımcılara Sosyodemografik Bilgi Formu, Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi (GKMKBT) ve Kadının Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği (MEKÖD) uygulandı. Çalışmadan elde edilen veriler SPSS v20 programı ile analiz edildi. Tüm analizlerde p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Araştırmamıza 300 kadın dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 34.2±12,5 yıl olup %47,3'ü evli iken %41'inin üniversite mezunu olduğu görülmüştür. Katılımcıların çoğunluğunun (%83) il sınırlarında ikamet ettiği, tamamına yakınının sosyal güvencesinin olduğu (%94,7), %31'inin çalıştığını ve %27,7'sinin ise gelirlerinin giderlerinden az olduğunu beyan ettiği tespit edilmiştir. Çalışmamızda GKMKBT'nin yaş ve eğitim durumu ile anlamlı pozitif yönlü ilişkisinin yanı sıra, medeni durumu bekar olan, alkol kullanan ve menopoza henüz girmemiş olanların daha bilgili olduğu ortaya konmuş olup kişinin yaşadığı yer, sosyal güvencesi, gelir ve çalışma durumu, sigara kullanımı, düzenli egzersiz yapma ile menarş-menopoz yaşı ve aile öyküsünün bilgi düzeyine belirgin etkisinin olmadığı görülmüştür. Çalışmamızda MEKÖD ölçek puanları incelendiğinde, gençlerin öz yeterlilik, yüksek eğitim düzeyi olanların bilgi arama, geliri yüksek olanların ve il merkezinde yaşayanların tutum, sigara kullananların destek ve motivasyon, alkol kullananların öz yeterlilik, bilgi arama ve tutum, düzenli egzersiz yapanların ise toplam, öz bakım, stres yönetimi ve tutum, menopozda olanların destek sistemleri, menopoz yaşı ileri olanların tutum alt boyut puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu ortaya konmuştur. Çalışmamızda katılımcıların bilgi düzeyi arttıkça meme kanseri önleme davranışlarını etkileyebilecek faktörler açısından daha olumlu davranış sergiledikleri saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızda meme kanseri bilgi düzeyinin ve meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörlerin, kişinin sosyodemografik özelliklerinden etkilendiği, bunun yanı sıra bilgi düzeyi yüksek katılımcıların önleyici davranışlar bakımından daha olumlu davranış sergileyebilecekleri saptanmıştır. Meme kanseri önlenmesine yönelik kişinin tutum ve davranışları geliştirecek ve kişilere meme kanseri farkındalığı kazandıracak eğitim programları düzenlenmesi ve ihtiyacı olan kişilere bu konuda psikolojik destek sağlanarak engelleyici ve zorlaştırıcı faktörlerin ortadan kaldırılması meme kanseri erken teşhis ve tedavisine önemli katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, erken teşhis, tarama testi