Türk İslâm Edebiyatı Ürünlerinin Hat Sanatında Tezahürü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi ve Sanatları, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Recep Kara
Danışman: Reyhan Keleş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk İslâm edebiyatı, Türklerin İslâmiyet'i kabul etmelerinden sonra İslâm kültür ve medeniyeti tesirinde gelişmiştir. İslâm'ın ilk yıllarından günümüze kadar kesintisiz bir şekilde gelişme gösteren hat sanatı ise Türk İslâm edebiyatıyla tarih boyunca etkileşim hâlinde olmuştur. Günümüze ulaşan hat sanatı levhaları, yapı kitabeleri ve birtakım edebî eserlerde hat sanatının tezahürleri görülmektedir. İslâm hat sanatı eserlerinde her ne kadar ayet ve hadisler büyük çoğunluğu teşkil etse de edebiyatın konusu olan kelâm-ı kibarlar, şiirler, beyitler, kıtalar da hat sanatı ürünleri arasında yer almaktadır. Abbasiler döneminde Arap yazı sanatının çeşitlenmesiyle Aklam-ı Sitte olarak adlandırılan altı yazı çeşidi ile bunların dışında bazı yazı çeşitleri ortaya çıkmıştır. İslâm edebiyatına dair metinler incelendiğinde zikredilen bu yazı çeşitleriyle birçok eser meydana getirilmiştir. İslâm edebiyatının hat sanatı ürünlerinde nasıl bir tezahürü olduğu materyallerin incelenmesiyle net bir şekilde görülmüştür. İslâm edebiyatında kullanılan dilin Osmanlıca ve imlasında kullanılan harflerin Arapça oluşu bu iki disiplin arasında temel bir etkileşimin olduğunu göstermektedir. Türk İslâm edebiyatı ve hat sanatı alanında yapılan çalışmalar incelendiğinde bu iki disiplinin birbirinden bağımsız olarak algılandığı görülmektedir. Bu çalışma neticesinde bu algının yeniden eleştirel bir şekilde değerlendirilmesi sağlanmıştır ve çalışma bu etkileşim üzerine yapılacak olan birçok akademik araştırmalara zemin hazırlayacaktır. Çalışmada ilk olarak Türk İslâm edebiyatının oluşumu-gelişimi ve hat sanatı hakkında özet mahiyetinde bilgi verilerek kısa bir tarihsel gelişim aktarılmıştır. Çalışmanın asıl konusunu teşkil edecek olan bölümde, kronolojik olarak dönemleri yüzyıllara ayırıp bu dönemlerde yaşamış şairlerin hat sanatında yansıyan ürünleri incelenmeye tabi tutulmuştur. Yazılar incelenirken materyalin fizikî durumu, yazı çeşidi, hattatı, metnin İslâm edebiyatına göre tasnifi, latinizasyonu ve kime ait olduğu hakkında bilgiler aktarılmıştır. Sonuç kısmında ise elde edilen bilgiler değerlendirilmiş, çıkarımlarda bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Türk İslâm Edebiyatı, Hat Sanatı, Hüsn-i Hat, Şiir, Beyit.