Ratlarda oluşturulan kronik depresyon modelinde tedavi amacıyla kullanılan seftriakson, valproik asit, JNJ 7777120 ve sertralin  ilaçlarının astrositik JWA gen ekspresyonu ile glutamat taşıyıcı ekspresyon seviyeleri üzerine olan etkilerinin araştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YEŞİM YENİ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Zeynep Çakır

Eş Danışman: Ahmet Hacımüftüoğlu

Özet:

Amaç: Depresif bozukluk, yaygın bir halk sağlığı problemidir. Hastalığın patofizyolojisinde glutamaterjik sisteminde rolü olduğu bilinmektedir. Çalışmada oluşturduğumuz stres modelinde, beynin hipokampus dokusunda tedavi etkinliğinin belirlenmesi glutamat taşıyıcılarının ve astrositik JWA expresyonun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Depresyon modeli oluşturmak için kronik öngörülemeyen stres modeli ile ratlara 60 gün boyunca çeşitli stresörler uygulanmıştır. Deney grupları rastgele kontrol, depresyon, sertralin, JNJ7777120 (20-40 mg/kg), seftriakson ve valproik asit (100-200 mg/kg) olarak 9 gruba ayrılmıştır. Stresör uygulamasının 30. ve 60. gününde davranış testlerine tabi tutulmuştur. İn vitro voltametri tekniği ile glutamat ölçümü gerçekleştirilmiş olup ratlara ötenazi yapılmıştır. Ratların beyinleri alındıktan sonra genetik (JWA, EAAT1, EAAT2 ve glutamin sentetaz), GSH ve LDH analizleri yapılarak depresyon grubu ile karşılaştırılmıştır. Bulgular: Tedavi grupları depresyonda görülen davranış değişikliklerini geri çevirmiştir. Voltametrik ölçümlerde kontrol grubunda geri alım süresi 3.17±0, depresyon grupta bu sürenin 21.76±1 saniye olduğu görülmüştür. Tedavi gruplarımızda ise sırasıyla seftriakson (100-200 mg/kg): 10,37±0,54 ve 6,85±0,79; valproik asit (100-200 mg/kg): 7±0,01 ve 5,31±0,41; JNJ7777120 (20-40 mg/kg): 4,37±0 ve 3,67±0 saniye olarak ölçülmüştür. DS bölgesini değerlendirdiğimizde ise geri alım sürelerinin benzer olduğu gözlemlenmiştir. RT-PCR değerlendirmesinde tedavi gruplarında glutamat transporter ekspresyon oranları artarken, JWA'nın ekspresyon oranında azalma gözlemlenmiştir. GSH ve LDH seviyelerinde ise tedavi grupları depresyon gruba göre anlamlı farklılık göstermiştir. Sonuç: Yapılan tüm analizler sonucunda depresyonda glutamat seviyesinin arttığı, tedavi gruplarında ise düzelmelerin olduğu görülmüştür. Bu fonksiyonel ve klinik düzelmelerin, depresyon tedavisinde glutamat artışını kontrol edecek mekanizmaları normal seviyelerine getirme veya glutamat taşıyıcıları ve reseptörleri üzerinden etki eden yeni tedavi yaklaşımları gibi çalışmalarda daha da önemli bir yere sahip olacağını düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Depresyon, JWA, LDH, real-time PCR, voltametri